En Pl
Strona główna | Tablica | Hyde Park | O stronie

Танцующий мечту Wytańcowujący marzenia
Author: Amor (Lubow Fadiejewa) (2014) Autor: Amor (Lubow Fadiejewa) (2014)
Mało kto zakwestionuje fakt, że Michael Jackson był utalentowanym tancerzem. Jednak prawdopodobnie nigdy wcześniej jego miejsce w sztuce tańca nie było analizowane tak fascynująco i głęboko, jak robi to w tej rozprawce rosyjska, zawodowa tancerka flamenco i choreograf, Amor (Lubow Fadiejewa).
Майкл Джексон в танце — это огромная тема. Для меня невозможно говорить об этом в отрыве от глобальных вопросов искусства танца. Я попробую свести всё максимально воедино, чтобы все части, которые я вижу как грани единого целого, не распались и дали возможность увидеть картину…

Для меня танец — это глобальное явление, самое высшее и чистое искусство, с которым делит пьедестал разве что только музыка, поэзия и изобразительное искусство. Всё остальное — это уже синтез, как раскидистое дерево, которое вырастает из семени. Танец — это то чистое вдохновение, которое рождается из центра Вселенной и затем может вывести к множеству творческих форм и проявлений. Танец — это визуальная музыка и бесплотная эмоция на материальном уровне, танец — это духовная энергия, которая творит всё сущее. Так я это вижу с раннего детства на уровне чувств, а теперь пытаюсь сказать об этом словами.

Помню, меня порадовало и ничуть не удивило, что книга Майкла называется «Dancing the dream» — «Танцуя мечту». Почему в названии речь именно о танце, а не о пении или музыке? Я считаю, что это неслучайно. Потому что танец занимал в творчестве Майкла особое место и наиболее глубоко и символично иллюстрировал его философию и восприятие.

Начну издалека — с цитаты из книги Мориса Бежара «Мгновения из жизни кого-то другого». На всякий случай поясню, что Бежар — это французский хореограф, крупнейшая фигура в современном балете, новатор, философ и признанный гений своего дела. Интересно то, что Бежар вырос в семье философа, его отец был главой общества философских исследований и издавал научный журнал. Таким образом, Бежар вырос в обстановке, где очень ценилась человеческая мысль, вокруг были книги, учёные труды. Поэтому, когда он стал танцовщиком, его глубокое мышление воплотилось в творчестве и в подходе к нему.

Уникальность идей Бежара для меня заключается прежде всего в том, что он провозгласил танец — искусством ХХ века. И собственно его балетная труппа, состоявшая из профессионалов высокого класса и завоевавшая колоссальный успех, так и называлась «Балет ХХ века». В разное время с Бежаром сотрудничали самые яркие звёзды мирового балета.

Одна из глав его книги называется «Обратив танец в смысл своей жизни». Приведу выдержки из этой главы:

«Из танца сделали искусство второсортное, декоративное, развлекательное. Я имею в виду, разумеется, положение танца на Западе. Не случайно именно на Западе танец оказался в таком положении, ибо окарикатурен здесь был не один только танец.

Я принял танец всерьёз, так как убеждён, что танец – явление религиозного происхождения. И, кроме того, явление социальное. Но прежде всего танец – религиозен. Пока танец рассматривается как обряд, обряд одновременно сакральный и человеческий, он выполняет свою функцию. Превращённый в забаву, танец перестаёт существовать, остаётся нечто вроде фейерверка или парада девиц в униформе, или игры на электрическом бильярде, но только не танец. Говорить об этом в восьмидесятые годы – значит ломиться в открытую дверь, но в пятидесятые эта дверь была на крепком запоре.

Определённого рода христианство во имя неведомо какого табу, какого-то пугливого стыда перед плотской оболочкой “души”, отвергло танец в тот момент, когда та же самая религия вдохновила строительство соборов! Отрезанный от религии, которой он должен жить, западный танец, осуждённый на “плотскость”, укрылся именно в плоть: он стал ответвлением галантного церемониала. Вдалеке от религии танец приобрёл светскость в самом худшем смысле слова.



Куда же делся при этом обряд? Потребность причаститься в обоих измерениях – в вертикальном и горизонтальном, сакральном и социальном?

Появление Дягилева с его русскими балетами в начале века было революцией. Но революцией эстетической. Между тем танец нуждался в революции этической. Но и эстетическая революция была немалым делом! Такие великие музыканты, как Стравинский, стали наконец писать для танца. Великие художники – Пикассо, Дерэн, Брак – занимались декорациями, костюмами. Явился такой поразительный декоратор, как Лев Бакст.

Западная публика бессознательно ощутила огромную потребность в танце, из которого не выхолощена его субстанция. Молодёжь, стихийно ищущая объединения, тянется к року, к поп-музыке или к “диско” в поисках новых обрядов, она права. Каждая эпоха должна создать свои обряды. Обряды наших родителей омертвели и утратили смысл.

Новое в танце – уже проблема не эстетическая. Мы ощущаем гораздо более глубокую потребность обращаться к вопросам социальным, к своему мироощущению. Танцу отныне не рассказывать надо – ему есть что сказать!

Я говорю о том, что у меня на душе. Танец – я в этом абсолютно убеждён и с каждым днём всё твёрже – искусство ХХ века.



Нужно, чтобы настал день, когда танцевать будут все».

Природа уникальности

Для меня самой с детства танец – своего рода религия, если не религия в чистом виде. Любое искусство по сути дела выполняет где-то и роль культа, и роль духовного наставника, и иные роли, которые роднят его с религией в разной мере в разных случаях. Но у танца в этом случае роль особая. Я не хочу культивировать мысль о том, что танец всегда должен подразумевать религиозное, однако стоит учитывать, что танец исторически вышел из религии, его изначальная роль – в духовном, а не в чисто «декоративном» как это верно назвал Морис Бежар.

Когда зрители смотрят с благоговейным трепетом на Майкла Джексона, то происходит чудо. Люди открывают для себя один из тех случаев, когда танец предъявляет им что-то волнительное и несравнимое ни с чем. Почти каждый человек, который когда-либо серьёзно задумывался о танцах Майкла, непременно отмечает для себя в этом артисте некую загадочную уникальность, которая делает его искусство неподражаемым. Миллионы людей сумели выучить многие необычные движения Майкла, но никто не делает это в точности как он сам. Именно из-за этого с треском проваливаются все попытки подражания, даже самые профессиональные: на любого двойника Джексона поклонники неизменно смотрят как на суррогат.

Поэтому все легенды о том, что вместо Майкла где-то выступали его двойники, являются чистейшей воды профанацией. Телесно-эмоциональное существование Майкла на сцене скопировать нельзя, он узнаётся по мельчайшим оттенкам, не говоря уже об энергетике. Можно блестяще выполнять те же самые танцевальные элементы, но невозможно скопировать его почерк. В этом смысле всегда выигрывают те подражатели, которые используют стиль Джексона лишь как основу для собственных вариаций и своих индивидуальных находок. Это всегда выглядит интереснее, живее и талантливее, чем попытка впихнуть себя в рамки клонирования, которое в танце просто физически невозможно. Джексона нельзя повторить – так же как и любого другого известного танцовщика.

Что же именно делает Майкла таким уникальным? Отчего не утихают споры о том, почему в его танцах столько сексуальных движений, но при этом нет той банальной пошлости, которая в немалом количестве встречается на эстраде? Почему его вклад в искусство танца считается таким неоценимым, что эту поп-звезду можно ставить в один ряд с мэтрами балетной сцены и сравнивать с лучшими из лучших гениев народного танца?

Для начала скажу, что тело и моторика каждого танцующего человека сугубо уникальны: есть общее, а есть много частностей, которые даже не поддаются анализу. Так как не представляется возможным проанализировать поштучно каждую «танцующую молекулу» в живом человеческом организме. А именно весь набор вот этих мельчайших подробностей и делает исполнительскую манеру любого человека хоть в чем-то своей собственной. На ком-то разница видна не особенно ярко, а на ком-то она видна с первых секунд выхода на сцену. И именно по этой причине таких ярких танцовщиков, как Майкл, никакие двойники не способны заменить и скопировать так, чтобы им поверили те, кто видел Майкла многократно.

Тут дело даже не в его личной уникальности, здесь дело в уникальности каждого человека. Наука изобрела клонирование, но даже клон не может быть идеально точной копей оригинала, равно как близнецы не являются одной и той же личностью. Поэтому уже существующему конкретному человеку невозможно стать клоном другого человека. На каком-то этапе точно всплывут различия, будь ты даже сильно духовно близок к данному артисту. Точное копирование индивидуальных особенностей в рамках танца для создания даже хоть сколько-то впечатляющей иллюзии полного сходства – утопическая затея.

На этом я закончу говорить о вопросах уникальности в рамках природы, и перейду к главному, более близкому и интересному для меня аспекту: к уникальности художественной.

Вернусь к началу разговора и скажу, что Майкла, как любого истинно яркого танцовщика, отличает духовное содержание и духовный подход к танцеванию. Его танец в самом прямом смысле выражает ту религиозную составляющую, о которой говорилось выше. Религиозную не в смысле принадлежности к какой-то религии, доктрине и вере, а в смысле духовного и эмоционального подхода.

Во-первых, Майкл не исполнитель, он – творец. Он не делает то, что он просто выучил и исполнил, переняв от других людей. В любой ситуации, даже там, где хореография поставлена и продумана, он остаётся творцом: его танец идёт из него самого, а не от других людей, с кем бы он ни сотрудничал в любой момент времени.

Множество хореографов и танцовщиков участвовало в его проектах, но кордебалет и Майкл – это всегда две совершенно разные вещи. Хотя его танцовщики очень профессиональны и прекрасно двигаются. Но он всегда кардинально отличается и манерой, и внутренним проживанием.

Он постоянно находится в потоке свободного творения, а не выученного и исполненного. Стоит понимать, что и многократно исполненные на сцене одни и те же танцы для него не являются просто заезженной пластинкой, которая повторяет ровно одно и то же. Нет, любой из этих танцев, если он захочет, он сможет в какой-то момент совершенно вольно продолжить через импровизацию. И это никогда не будет выбиваться из личного стиля, но всякий раз будет раскрывать новые грани этого «бездонного» по глубине творца. Вот именно этого не сможет ни один двойник. Только создатель танца может естественно этот танец обновлять, дополнять и свободно импровизировать. И при этом просто быть самим собой. В это таинство никто другой погрузиться не может. Потому что оно его личное, точно так же, как у каждого есть своё тело, своё место на Земле.

Майкл Джексон кардинально отличался как от всех эстрадных исполнителей своего поколения, так и от всех последующих. Многие говорят о том, что все поп-исполнители что-то черпают от Джексона, поскольку он создал некий эталон. Однако многие черпают явно не те вещи. Майкл отличался абсолютной верой в то, что делает, у него был совершенно искренний искрящийся артистизм, в то время как современные поп-исполнители в основном напоминают красиво причёсанных заводных кукол, а не харизматичных артистов.

В чём тут дело, уж не знаю, у меня есть подозрение, что вопрос не в полном отсутствии таланта, а в том, что сейчас эстрада окончательно погрузилась в штампование среднестатистического глянцевого идеала. В основной массе эти новые «звёзды» производят впечатление какого-то мира кукол Барби: все – симпатичные, все умеют что-то, но нет энергетики… Ничего не происходит, шокировать и удивлять давно нечем, все революции позади. Вот такое чувство. Мне, честно говоря, жаль, что многие лишены настоящего живого творчества и осознанно делают из себя ПРОДУКТ, а не пусть маленького, но всё же творца. Странно, что кто-то диктует такие вкусы и подбирает вот такое для своей фабрики. Впрочем, гений на то и гений, чтобы попадаться штучно и редко.

Теперь второе и, возможно, самое интересное. Майкл Джексон – не попсовая фигура в принципе. Да, он работает в рамках популярной массовой культуры, но уровнем мышления он ей не принадлежит. Я бы даже сказала, что это своего рода трагедия, в которой сам Джексон, разумеется, не виноват. Просто рамки поп-культуры, с одной стороны, давали возможность побить все мыслимые рекорды по продажам альбомов и нести простые светлые идеи миллионам людей. Но с другой стороны, его талант был вынужден держаться в этих рамках, не раскрываясь полностью с ряда интересных сторон, которые для широкой публики остались в итоге не так заметны, как хотелось бы.

Ореол попсового певца создавал затруднения в том, чтобы иные люди воспринимали его всерьёз. А жаль. Но повторюсь, это не его вина, а ограниченности восприятия, бытующей в обществе. В фигуре Майкла было слишком много противоречий, чтобы его могли понять адекватно. Потому что он совмещал в себе признаки прямо противоположных типажей, принятых в обывательской мифологии, что в итоге привело его к жестоким испытаниям и трагическому финалу.

Собственно сейчас я для завершения мысли скажу уже ставшие банальными вещи: Майкл, как гений, и не должен был соответствовать каким-то стандартам. Как говорил Никколо Паганини, «талант не любят, а гения ненавидят». Кстати, в судьбах Паганини и Джексона можно легко найти немало параллелей.

Шаман большой эстрады

Когда Майкл Джексон выходил на сцену, он танцевал в экстазе, что было очевидно. Все лучшие танцовщики и музыканты пребывают в особом состоянии, когда творят. Искусство в высоком смысле слова вообще невозможно без умения работать с подсознанием и без использования изменённых состояний и интуиции. Без этого начинается уже не искусство, а дешевое ремесло.

Вернусь к началу и к мысли о религиозности танца. Самый первый профессиональный танцовщик на Земле – это шаман и жрец. Он же первый профессионал во многих других искусствах. Танец рождался в общении человека с высшими силами и духами предков. По сути дела, танец – это форма медитации, только не пассивной, а активной. Ритмичные удары бубнов или барабанов помогали войти в транс и погрузить в него в той или иной степени соучастников обряда. Музыка строилась, прежде всего, на отчётливой ритмической основе, потому что это завораживало.

С развитием цивилизации эти основы развивались в новые формы, но не утрачивали своего значения.

Подобное можно отметить и в классическом индийском храмовом танце, где поведение танцующего является более спокойным, а движения наоборот тщательно выучены и выверены, но ритмическая основа и медитативность остаются. Важно, что в индийской мифологии танцовщиками являлись сами Боги, то есть танцу отводилась очень высокая духовная роль.

В христианской Европе положение было иным. С одной стороны, из язычества в христианскую культуру интегрировано очень многое. В христианском «оформлении» праздников и обрядов многое так или иначе уходит корнями в язычество и древность: символика, атрибутика, традиции — всё просто было интерпретировано и подано по-новому. Так был найден своего рода компромисс нового мира со старым. Однако танец христианская культура в основном отвергала и выносила за пределы церкви, оставив ему роль плотского декоративного искусства, о котором писал Бежар. В те времена и речи не могло идти о том, чтобы африканская или индейская культура могли весомо повлиять на это положение вещей. Влияние было, однако оно вынужденно оставалось в предлагаемых рамках.

Как уже говорилось в самом начале, с моей точки зрения, танец и музыка – это искры той божественной энергии, которая управляет мирозданием. Например, ритм – это то, что есть в каждом из нас: это биение наших сердец. Если сердце бьётся не ритмично, то это признак тяжёлого заболевания. Ровный музыкальный ритм помогает человеку ощущать гармонию и чувствовать себя лучше, различные ритмы создают разное настроение, но всякий раз это отражает наше естество.

Квинтэссенцией проявлений ритма в биологической жизни человека являются секс и беременность. Про первое, надеюсь, объяснять не надо, а вот второе примечательно тем, что именно наше внутриутробное состояние приучает нас к синкопе, одному из самых ярких и завораживающих ритмических явлений. Синкопа получается в результате биения двух сердец: матери и ребёнка. Поэтому синкопированный ритм настолько благотворно воздействует на нас – эти умиротворяющие удары двух сердец мы привыкли слышать с того момента, как зародились в теле матери.

Думаю, легко догадаться, что всё сказанное выше о шаманских техниках и храмовых танцах в сильнейшей степени пересекается со многими приёмами на современных ярких шоу. Те же основы: заводной ритм, введённая в исступление публика и главное действующее лицо – танцующий в экстазе.

Майкл Джексон внес в это ещё одну важную составляющую: духовный посыл. Самый яркий экстаз в его выступлениях можно наблюдать в номерах, подобных «Man in the mirror», где главный посыл – это внушить людям желание найти в себе силы для позитивных перемен. Неважно, что это не обряд какой-то церкви или культа, но это сильнейший эмоциональный выплеск с целью переменить сознание и окружающую действительность. Эта абсолютная вера в происходящее и полная самоотдача реально способна творить чудеса с многотысячной толпой людей. И именно это кардинально отличает Майкла от других танцующих эстрадных артистов.

Можно сказать, что в творчестве Майкла прослеживается и попытка интеграции искусства танца в христианство, которая пришла в его творчество из культуры чернокожих американцев. Песня «Will you be there» — это молитва, где использован госпел-хор, который в принципе всегда подвижен, но Майкл в своем сценическом шоу идёт дальше: там есть кордебалет, там есть гимнастка-ангел с крыльями, которую спускают на сцену сверху. Можно сказать, что это церковная мистерия, переведённая на зрелищный язык эстрады. Глубокие переживания, которые здесь стремится показать артист, в отличие от «Man in the mirror», это не исступлённый выплеск энергии для достижения неких перемен – здесь благоговейное обращение к Богу со слезами на глазах, это религиозный экстаз в чистом виде.

Так в творчестве Майкла рядом уживались и следы шаманизма, и прямые выражения христианского смирения. Можно сказать, что он объединял в себе несколько миров, и сложно сказать, какому из них он принадлежал в наибольшей мере. Потому что в его творчестве было и светское, и религиозное, и социальное. Однако можно со стопроцентной уверенностью сказать, что таланты его имели весьма древнюю природу, которую я здесь назову даром шамана. Если хотите, назовите это даром волшебника.

Майкл обладал этими талантами неслучайно, как это уже многократно обсуждалось, он унаследовал все эти особенности из культуры черных. И не только. В его жилах текла и индейская кровь. Если верить рассказам его отца, то одним из предков Майкла был индейский знахарь и шаман, память о котором сохранилась в рассказах дедов и прадедов семьи Джексонов. И даже если не верить в эту захватывающую историю про предка-шамана, то всё равно нет ничего удивительного в том, что Майкл был самым настоящим танцующим шаманом на сцене. Потому что сама по себе кровь чернокожих и индейцев генетически несла те самые древние корни: ритмичность и одухотворенность танца была естественной в культуре обоих народов. Любого индейца сто лет назад можно было назвать мистиком или знахарем в какой-то мере. Потому что это было неотъемлемой частью быта и духовной жизни народа. Майкл был человеком с огромным духовным потенциалом, которым он вовсю пользовался. Об этом многократно свидетельствуют многие его рассказы о себе и наблюдения людей, его знавших.

В том числе энергия, которая била ключом из него самого, светилась в глазах – яркий признак человека, обладающего огромной духовной силой. Это во многом и производило на людей впечатление, будто перед ними залетевший на Землю ангел, хотя на деле он был всё-таки человеком с очень противоречивой натурой. Несомненно, репутацию святого ему создавали и его многочисленные добрые дела, и исключительный альтруизм, однако живым чудом не от мира сего он казался благодаря его потрясающей энергии.

Кто-то удивляется, почему какой-то попсовый певец Майкл Джексон сейчас многими объявляется величайшим артистом нашего времени. Я же могу сказать, что он во всех смыслах достоин этого титула. Потому что истинная роль артиста – это передача людям божественного экстаза, возможность менять их сознание, потрясать своим примером и облекать это в яркие художественные формы, способные тронуть многие сердца.

Не голос и не технические навыки делают артиста настоящим чудом, не следование каким-то канонам и не принадлежность к каким-то высоким по умолчанию жанрам. Нет, чудо творится там, где есть харизма и правильно выстроенное выступление, которое несет в себе максимальный заряд духовной энергии. Артист – это природный артистизм, неординарность, энергия, творение и самоотдача. Никто на современной сцене не смог воплотить все это в такой мере, как это сделал Майкл Джексон с его исключительной самобытностью.

Можно спорить о художественной ценности его песен или о технических приемах, однако никакая подобная критика не отражает ценности его личности в истории искусства, его индивидуальности, законченного и четко очерченного образа, который он создал, его творческой и человеческой харизмы, которая выражается в исключительной любви многочисленных поклонников.

Как показала практика, даже скандалы и всяческая травля в СМИ не смогли отвратить миллионы людей от этого чуда. И дело не в каком-то абстрактном бездумном фанатизме, дело в том, что этот человек всецело отдал себя сцене и людям, работая на износ и раздавая всем свою энергию. Самоотдача породила ответную самоотдачу.

Стоит понимать, что дело не в рекламе и раскрутке. Реклама работает, но ровно до того момента, когда ты остаёшься один на один со зрителями. Сколько ты так продержишься, если ничего не можешь? Отсюда множество групп-однодневок и звёзд, заявленных только на бумаге давно сорванных афиш. А у Майкла умение зацепить внимание огромного количества людей проявлялось ещё в раннем детстве, когда никакой такой рекламы не было. И одно дело зацепить внимание, а совсем другое — завоевать любовь не одного, не двух, а миллионов зрителей по всему миру. Причем не влюбленность только девушек-подростков, а многолетнюю преданную любовь людей разных возрастов и поколений.

Темная сторона Луны

Говоря о своего рода шаманизме в искусстве, и прежде всего в искусстве танцевальном, нельзя не затронуть тёмных сторон этой темы, которые делают ее ещё более многогранной и глубокой.

Приведу пример из другой культуры. В народной культуре Испании, в искусстве фламенко, существует поверье, которое по сей день воспринимается достаточно серьезно – поверье о дуэнде. Это тема очень важна в данном направлении искусства, и здесь я упомяну о ней лишь для примера в двух словах. Легенда такова: существует особый дух – дуэнде, он приходит и вселяется в артиста во время исполнения песен и танцев. Сложно назвать дуэнде добрым духом. Те примеры самовыражения, которые принято считать признаком присутствия дуэнде, это всякий раз эмоции, выражающие исступленную страсть. Даже боль и ярость. Фламенко родился из смешения многих культур: цыганской, арабской и многих других веяний. В том числе в нем есть и влияние чернокожей Африки: это очень древняя культура — она уходит корнями в настолько седую древность, что неудивительно проявление черт шаманизма в сценической философии этого искусства, утвердившего их там как святое.

Итак, человек впускает в себя духа, так он мыслит самовыражение. Можно верить в существование реального дуэнде, можно не верить, однако смысл поверья в том, что некая сила приходит к человеку как бы извне. Ритуалы шаманов часто предполагали именно впускание духа недоброго, способного причинять людям болезни и всевозможный вред. Целью шамана было договориться с этим духом, утихомирить его, победить его злое влияние, добиться позитивного результата.

Наследие же этих поверий на сцене предполагает, что сила, вдруг вошедшая в исполнителя, может мучить его, заставлять страдать, плакать и вместе с тем бороться. Человек не является пассивной фигурой по отношению к дикому духу – он с ним взаимодействует, выливая все накопленные эмоции, но тем самым добиваясь очищения души, раскрытия себя. То есть через истошную ярость человек выплёскивает ту боль, что заставляет его страдать, он борется с ней, и конечная цель его – позитивна, хотя путь к ней может быть пугающим и в чём-то жестоким.

Говоря на эту тему, крайне важно упомянуть также о черной Африке и Америке, где неистовые танцы, преследующие достижение высших духовных целей, играли столь же важную роль. В связи с этим вспоминается номер «Шанго» в постановке чёрной американки-хореографа Кэтрин Данхэм, где мы видим танец-обряд с жертвоприношением курицы и пример собственно экстатического танца, бывшего широко распространенным в народной культуре и культах чёрных. Это, разумеется, инсценировка, но здесь можно увидеть как это подавалось в старинных традиционных формах танца. Кэтрин Данхэм занималась антропологическими исследованиями, в результате чего и появились такие сценические работы.

Страсть и исступленность ритуального танца довольно ярко иллюстрируют, откуда пришло в современную культуру чернокожих такое раскрепощенное проявление эмоций. Когда-то все это было частью мистического мировоззрения: танец служил не средством простой демонстрации красивого тела, мастерства или сексуальности — это было общение с миром таинственных духов, которые согласно этому мировоззрению напрямую участвовали в жизни людей. И их эмоциональные проявления в танце были столь неистовы, потому что люди танцевали не только для себя, но для связи с потусторонним. Это не всегда понятно современному человеку, однако это органичная часть духовного наполнения народного танца как части фольклора.

Говоря о тёмной стороне, я плавно перейду к аналогичным мотивам и темам в творчестве Майкла.

Клип «Black or White» я увидела в первый раз именно в полной версии в начале 90-х годов — когда этот клип только недавно вышел. Я тогда ещё не особо интересовалась творчеством Майкла Джексона. Я была совсем юной и далекой от массовой культуры, моими «кумирами» в то время были представители высоких жанров хореографии: великие артисты балета, звезды фламенко, авторитетные представители классических традиций.

И вот тогда вторая часть с пантерой меня поразила. Я по сей день считаю это одним из самых лучших танцев Майкла — в том смысле, что это чистый поток агрессивной страсти, пусть даже все это сыграно перед камерой специально. Однако это тот импровизированный танец, который возвращает собственно к истокам. В современной массовой популярной культуре – это УНИКАЛЬНЫЙ случай настоящего страстного и одухотворённого танца, который в данной области не встречается. В подавляющем большинстве случаев мы видим гимнастику или пошлые вращения бедрами, а элегантные танцы степистов вроде Фреда Астера ушли в глубокое прошлое. Настоящий же экстаз на популярной эстраде чаще всего отсутствует как класс.

Мне после этого клипа хотелось сказать «Браво, Майкл!» Хотя тогда я его поклонницей ещё не была. За несколько минут этот человек, единственный на поп-небосклоне обладающий этой исконной непосредственностью, сделал то важное, что до него не сделал ни один эстрадный танцовщик с мировым именем. Он вывел в свет экстатическую импровизацию, вставив её в совершенно не имеющий к этому отношения клип, весь полностью посвящённый позитиву, единению народов и мальчишеским играм. Контраст разительный, и даже дикий, и оттого ещё более непонятный обывателю и вызвавший кучу споров и неприятия. Возможно, столь контрастное и противоречивое построение клипа Майкл создал интуитивно, в том числе рассчитывая, что его поток сознания в очередной раз эпатирует публику.

Если посмотреть на историю молодёжной культуры за последние лет 40, то в поведении Майкла в танце пантеры нет ничего такого уж нового: бить предметы и делать вызывающие сексуальные движения начали задолго до него. У многих рок-музыкантов почиталось за правило в конце концерта яростно разбить собственную гитару или даже поджечь всё оборудование на сцене. Поэтому джексоновское разбивание стёкол какого-то по сути бутафорского автомобиля на съемках – это ерунда по сравнению с тем, что творили рок-музыканты задолго до появления этого видео.

Однако никто из них не танцевал…

Замечу, что и в хореографии там нет ничего нового, Майкл просто выдал смесь из своего привычного арсенала, начав с элементов классического степа и заканчивая его знаменитыми «волнами» и хватаниями за пах. Обычно в любой импровизации так и выходит: идёт поток каких-либо привычных движений и затем где-то в одном-двух местах приходят некие озарения, когда тело само делает что-то такое новенькое, что потом смотришь в записи и говоришь «Ого!»

Убери из этого клипа настроение, и останется в общем-то довольно нелепый набор телодвижений, половина из которых привлекает внимание ниже пояса. По сути дела, многие люди так это и видят. Их внимание в наибольшей степени привлекает факт того, что Джексон опрокидывает мусорный бак и громко застёгивает ширинку. «Это что такое?» — вот главный вопрос средней бабушки, смотрящей это вечером по телевизору вместе с внучкой…

Признаться, несмотря на то, что я довольно консервативный человек, для меня есть крайне очевидная разница между всеми этими «нижепоясными» выходками Майкла и пошлыми проявлениями современной культуры. Внутреннее наполнение разное. Для него это и часть эпатажа, и отголоски его африканских корней. Думаю, ему нравилось дразнить этим публику (на его месте мне бы тоже нравилось), но всё же это имеет более нейтральный оттенок, чем принято считать. Смысл его надо искать в характере африканских танцев. Этот вопрос я еще затрону подробнее ниже.

А пока вернусь к построению клипа «Black or White». Само его название наводит на ряд мыслей. С одной стороны «Чёрное и белое» — это явно про расовые внешние различия. Это тот смысл, что на поверхности, и то, о чем поется в песне. Но мне всегда хотелось посмотреть на это и с ещё одной стороны — как на «чёрное» и «белое» в человеческой душе.

Первая «приличная» часть – белое, вторая – чёрное, вместе со своей темнотой и чёрной пантерой. Зачастую мы боимся своей тёмной стороны, прячем её куда подальше и изо всех сил размышляем о самовоспитании. Однако преодоление тёмных сторон невозможно без активного осознания оных и понимания их природы. Другими словами, нужен как раз тот конструктивный диалог с недобрым духом… Дуэнде своего рода.

Осознавая это или нет, Майкл в этом танце выпустил нечто накопленное. Это полное раскрепощение — неважно, прилично ли делать это, важно просто выливать из себя энергию освобождения. Это та самая борьба, которая возникает у испанцев, если их посещает дуэнде. В такой момент не думается о пристойности или благообразности, важно быть предельно открытым и яростным в своей страсти и боли.

И хотя я в курсе, что чёрная пантера как символ имеет связь с одним из общественных движений чёрных американцев, но все же есть в этом какой-то древний посыл. Я бы даже сказала, отголоски тотемизма. Опять же какая-то связь с яростным и прямолинейным духом животного, мистика, оборотничество. Ну, и в то же время раскрытие своей внутренней чертовщинки, которая прячется где-то в любом человеке; выпускание пантеры наружу. Это старо как мир — а потому и работает.

В целом у Майкла всплывало много архетипических образов в творчестве, и от этого оно становилось крайне насыщенным, чарующим, в отличие от многих приторно сладких эстрадных образов современности. В том числе его какая-то неуловимая и таинственная любовь к Луне, в честь которой он назвал свою хореографическую изюминку moonwalk (лунная походка). На чистом ощущении.

Все мы знаем, скольких поэтов и художников вдохновляла Луна: её воспевали в романсах или связывали с пугающими тайнами тьмы и ночи. Всё в очередной раз уходит в фольклор и в нашу общую природу. Я не хочу сейчас развивать подробно мысль о лунных поверьях, мифах и культах, которые очень сильно повлияли на многое в общемировом искусстве — эта тема очень важна в испанском фольклоре и моём личном мировоззрении, а потому если я сейчас «сяду на любимого коня», то рискую слишком увлечься. Просто хочу сказать, что без Луны в танце никак не обойтись. Ну, если ты, конечно, танцуешь интуитивно на ощущении, как про это Майкл говорил: «Танцуя, ты должен не думать, а чувствовать».

«Злой танцовщик»

Теперь о самих движениях — и о том, о чем я обещала сказать выше. Вы знаете, сексуальность, агрессия и страсть имеют между собой немало общего. Это можно сказать о множестве народных танцев, где присутствует патетика и страсть. Любое проявление человека в танце, где он раскрепощён и эмоционален, может восприниматься как проявление сексуальности, поскольку грань между просто эмоциями и основным инстинктом в принципе очень тонкая. Однако это не значит, что этой грани не существует вообще.

Фред Астер очень точно сказал когда-то про Майкла: «Ты злой танцовщик». Но это подразумевало не злобность, а страстность исполнения, нечто неистовое, чертовски привлекательное. Настроение очень сильно влияет на то, как ведёт себя тело. В движение нужно уметь вкладывать чувства и энергию, только тогда танец становится танцем, без этого он остается просто гимнастикой. Причём если чувства имитируются через мимику, а не проживаются при этом внутри, то получается всё равно карикатура, кривляние.

Стоит помнить, что в искусстве первична духовность, а техника вторична. Это в спорте первична техника, а танец — не спорт. Вот у Майкла Джексона все было на своем месте. До последнего вздоха. Многие его движения выглядели настолько ярко, пластично и талантливо не за счёт того, что он в совершенстве владел техникой (хотя, конечно, он многое умел), но за счёт того, что каждое движение он полностью проживал, причём в том числе через подсознание, которое потоком выдавало это идеальное слияние пластики с музыкой. К сожалению, обычно этому научить нельзя. Это несёт лишь природный настоящий талант.

У Майкла, если на то пошло, не самый техничный танец на Земле. Он не выделывал прыжков со шпагатом, не бил пятьдесят степов в секунду, не крутил 32 фуэте, хотя он выделывал подчас невероятные вещи для человеческого тела. Но ведь можно посмотреть на множество современных танцовщиков, и в особенности молодых, которые творят такое, чего Майкл, к примеру, не мог. При этом мы называем его великим, а тех танцовщиков воспринимаем зачастую как рядовых статистов. В чём дело?

Повторюсь: в артистическом даре, в энергии, вот в этом шаманском волшебстве и харизме. Величие на сцене начинается не тогда, когда танцовщик взлетает на три метра вверх, выделывая сальто-мортале. Это удел циркачей. Техника — это лишь средство, которое использует искусство танца, а талант в этом искусстве начинается не с техники, а со способности говорить и рисовать телом, передавать оттенки, находить нюансы выразительности, индивидуальный почерк тела. Полного величия в танце человек достигает там, где он способен ерундовый жест превратить в маленький спектакль, сакральное действо. И вот Майкл Джексон это умел. Потому он и был гением.

Я помню, меня не раз коробили высказывания отдельных людей об излишней раздутости его славы. Мол, лунную походку даже не сам Майкл придумал, а якобы Марсель Марсо. Ну, во-первых, если обратиться к истории вопроса, то это движение существовало задолго до появления Марсо. А во-вторых, скажу со своей колокольни, что лунная походка – это своего рода фетиш в отдельно взятом танцевальном стиле, в танце Майкла Джексона.

Есть такой интересный режиссерский приём в хореографии — многие им пользуются, — и заключается он в том, чтобы найти некое оригинальное запоминающееся движение, которое используется для кульминации в выступлении. Это движение должно быть именно чем-то оригинальным или просто забавным, но отнюдь не обязательно технически сложным.

Найти такое движение – тоже серьёзная заслуга. Как раз это можно сказать о лунной походке: это довольно простое технически движение, которое при желании может выучить каждый мало-мальски дружащий со своим телом человек. Ну, я не беру усложнённые её варианты, когда движение идёт в сторону или с вращением, это сложнее. Но вот moonwalk в классическом виде со смещением назад может освоить даже непрофессионал. Необычное движение, да. Плюс надо понять принцип этого движения, чтобы его выполнить. Но на этом собственно всё.

Талант Майкла настолько серьёзнее оснащён по части пластики и техники, что на этом фоне лунная походка – просто мелочь. Как у него двигается всё тело, какая координация, какое чувство ритма! А какое он делает вращение! Это просто за пределом. Вот о таких элементах могут говорить только очень одарённые профессионалы.

А при этом все автоматически называют сенсацией всё равно лунную походку. Это чисто информационный эффект… И всё благодаря находчивости и талантливому режиссёрско-хореографическому ходу. Сделать такой небанальный элемент на таком выступлении, как юбилей Моутаун, запомниться, да ещё столько в это вложить энергии – вот вам и результат.

Когда журналисты говорят о танцах Майкла, они чаще всего вспоминают лунную походку как его особое достижение в танцевальной технике. Однако лунная походка – это историческое событие, если хотите, но не главный вклад Майкла Джексона в искусство танца. У него есть вещи куда серьёзнее. И прежде всего не какие-то конкретные элементы танца, а созданный им собственный единый стиль, его богатый и выразительный до мелочей язык тела, плюс особый подход к танцеванию.

Нет предела совершенству. В мире есть множество танцевальных приёмов и техник, и они будут множиться бесконечно. Однако в истории остаются те танцовщики, которые сумели на сцене создать такое, что свело множество людей с ума, что заставило их любить, плакать, радоваться, СОПЕРЕЖИВАТЬ. Именно это важнейшая вещь в работе артиста. Если ты сумел зажечь в душе (своей и зрителей) огонь, то ты – мастер. А все приёмы и техники просто служат средством и инструментом для создания этого эффекта. В них важно гармоничное сочетание всего этого в единый организм возможностей точно так же, как музыка строится из семи нот в разных октавах и звучаниях. Но при этом бывает так, что одна музыка трогает и восхищает, а другая — нет. То же и в танце.

Обратимся опять к корням. Когда говорят о танцах Майкла, то очень часто вспоминают легендарного Фреда Астера и его номера. Уж тут, правда, очень много Майкл «унаследовал». Весь этот «гангстерский» стиль с подчёркиванием ботинок и шляпы, эти наряды, эти цветовые и световые эффекты, а также прямое использование танцевальных элементов степа.

Но опять же потрясает то, что он взял оттуда лишь сугубо внешние стилевые приёмы — как мотивы из классики эстрады — и соединил со своей стихийной африканской страстью. Причём не столько в характере исполнения степа чёрными танцовщиками-степистами, сколько в непосредственном и страстном характере народных танцев Африки и Карибского бассейна. Когда веселье, эстрадный блеск и элегантность вдруг резко перетекают в поток стихийной шаманской пляски под барабаны. Неслучайно Майкл невероятно органично смотрится рядом с бразильскими барабанщиками в клипе «They don’t care about us». Совершенно общая природа.

Всегда интересно, что Майкл лишь издали напоминает эстрадного дэнди в лаковых штиблетах: всё это просто театральная бутафория для создания эффекта. Там не штиблеты с гамашами, а черные мокасины и белые носки, под чёрным пиджаком прячется майка и рубашка, которую он в любой момент разорвёт, а под элегантной шляпой небрежно разметавшиеся волосы, которые не имеют ничего общего с бриллиантином ухоженных танцовщиков прежней эстрады. Так что всё это нужно в основном, чтобы появиться в направленном луче света. Кстати, театральный приём старый как мир, мы все им пользуемся, и Майкл тоже его не придумал, а взял у классиков. И вот эта чёрно-белая светотень с контрастным освещением, в которую обычно ещё вплеталась либо сияющая перчатка, либо кончики пальцев в пластыре – всё это задавало первый интригующий аккорд таинственности… Такой кавалер в чёрном, выходящий из темноты. Архетип, который волнует сердца дам ещё со времён комедии плаща и шпаги. Женщина может не видеть его лица, но уже грезит о нём, как о романтической фигуре тайного возлюбленного, что в ночи полезет к ней в окно. Вот вам и шляпа, надвинутая на глаза.

Самые красноречивые части тела в танце, как правило, кисти рук и стопы. Особенно руки. Руки у человека где-то на третьем месте после слов и выражений лица для того, чтобы что-то выразить. Они жестикулируют, они говорят, они могут и петь. Я часто говорю ученикам, что руки, чтобы быть действительно выразительными и танцевальными, должны продолжать импульс, идущий из тебя, из твоего взгляда, из твоих чувств. Поэтому ладонь и кончики пальцев – это то, откуда вытекает энергия. И это должно быть видно во всех смыслах. Руки – самый тонкий материал в движении.

Майкл усиливал визуальный эффект за счёт своих пластырей и перчаток. Это были как говорящие сгустки энергии, выступающие украдкой из черноты общего таинственного образа. Похожая ситуация была с носками, они выделяли стопы. И вот вся эта элегантная магия кавалера в чёрном затем вдруг раскрывалась в дикий африканский экстаз, который под всей этой театральной бутафорией прятался. Степовые движения перетекали в чувственные изгибы тела, знаменитые откровенные хватания между ног и безумные разрывания рубашки.

Это работает лучше, чем любой грамотный стриптиз. Потому что это соблазнение на уровне подсознательных ассоциаций и энергии, на уровне красоты, а не физиологии. Именно так Майкл завладевал вниманием самых взыскательных женщин и юных барышень, которых не купишь приёмами грубой самцовости.

Понимал ли это Майкл? Интуитивно отлично понимал, а ещё осознавал, что привлекает массу внимания — но он не придавал этому сверх значения. Именно это помогало ему танцевать естественно, целомудренно и непосредственно, как дикарь. Поэтому тело его становилось соблазнительным и желанным, а душа оставалась наполненной вихрем чистой энергии. Это чувственность другого, более высокого уровня, где телесное полностью подчиняется духовному.

Мне возразят, что у Майкла были клипы и номера с совершенно прямым указанием на сексуальность — он танцевал с женщинами и рассказывал в танце обо всех аспектах отношений. У любого художника в творчестве отражаются самые разные стороны жизни, в том числе и любовь, и сексуальность. Но стоит понимать, что не каждый танец посвящён этой теме, какие бы ни были в нём движения.

Часто смешно видеть, как люди придают многому в танце большой сексуальный подтекст там, где его нет. Начнём хотя бы с того, что танец – это искусство, в котором активно участвует тело. А тело может даже неосознанно выдавать многое, что стороннему зрителю может казаться сексуальным. Можно просто лежать на пляже и расслабляться без лишних мыслей, но при этом кто-то будет на вас смотреть и, возможно, испытывать сексуальные переживания. Так ведь это собственно проблема зрителя и, возможно, вашего внешнего вида, а не вашего внутреннего посыла.

Этот пример к тому, что сам артист может вкладывать в танец самые разные смыслы или вовсе ничего конкретно не вкладывать. И секс там может быть совсем не на первом месте. В случае с Майклом в основном так и было. Он был слишком религиозен, скромен и одухотворён, чтобы постоянно акцентировать внимание на таких вещах. Неосознанная сексуальность в нём постоянно была, как в любом человеке. Но она не превращалась в непрерывную прямую показуху и пошлое соблазнение. Показухой к месту и не к месту занимаются все поп-артисты, начиная от Мадонны и заканчивая «мальчиками-зайчиками» современности. Они крутят задом и чётко этим дают понять, что их зад должен возбудить кого-то в зале. Это отчётливо бросается в глаза даже в тех танцах, где можно было бы обойтись без этого. Подавляющее большинство поп-исполнителей зациклены на своей сексуальной привлекательности: они настолько хотят быть желанны, что подчас на сцену не приносят вообще ничего, кроме секса, причём в самой грубой его форме. Что, собственно, и уводит их от истинного обаяния.

А у Майкла этого не было. В его танце никогда не было тупой возбуждающей показухи. Это была природная нормальная чувственность. И ни разу не скабрезность. Выходя танцевать, он отключался от логической вербальной информации. Он просто танцевал, как все его предки, которые ходили в Африке почти нагими и не вкладывали в свою наготу никакого особого смысла. Они были сексуальны, они пылали страстью, но им была незнакома пошлость. Поэтому, даже осознанно употребляя в танце приёмы шоу, Майкл всё равно превращал это в непосредственность ребёнка и дикаря-шамана. Он чаще всего просто танцевал, как нравилось, получая удовольствие от самого танца, а не от того, что думал, как это кого-то возбуждает. Вот в этом и есть разница между ним и многими другими эстрадными артистами.

Вообще в танцах, идущих от далёких и древних народных корней, в принципе много движений с чувственным, сексуальным характером. Например, если посмотреть, как танцуют простые испанские цыгане на своих семейных вечеринках, то можно увидеть, что в некоторых игривых танцах они выделывают очень хулиганские и откровенные движения. При этом в обычной жизни эти люди придерживаются довольно патриархального порядка, в девушках ценится и воспитывается целомудрие.

Если присмотреться к народным танцам латиноамериканцев и чёрных в США, то там тоже можно увидеть много фривольных движений. В том числе и хватания себя между ног. А уж сколько бразильцы трясут разными частями тела… Всё это сексуально.

Но все народные танцы были когда-то атрибутом языческих культов и праздников. Движения, которые намекали на что-то сексуальное, были призваны воспевать плодородие, урожай, здоровое потомство. То есть смысл был не в том, чтобы возбудить зрителя, а в том, чтобы воспеть жизнь и совершить религиозный обряд. Энергия, которую люди выплёскивали в танце, впадая в экстаз, должна была принести благополучие их племени и отразить их единство с высшими силами и природой. То есть сексуальность движений была средством, а не конечной целью. И именно поэтому в этих культурах все эти движения выглядят чувственно, естественно и без излишней «сальности». По той простой причине, что эти люди привыкли к этим движениям с детства и не придают им лишнего значения. Они не выходят за грань, они делают то, что естественно.

Если брать примеры народных африканских танцев, то можно обратить внимание, как танцуют маленькие девочки из Сенегала, развлекаясь на улице родной деревни. Это обычная детская забава, которую можно сравнить с тем, как белые девочки могут у себя во дворе прыгать через скакалку. То есть игра — никаких подтекстов. Тем не менее, сенегальские девочки привычно делают быстрые ритмичные движения бедрами и иногда подхватывают юбку между ног. Это можно было бы назвать неприличным в традиционных европейских культурах, но в африканской в эти движения явно не вкладывается столь непристойное значение, а соответственно они и не делаются с оттенком непристойности.

Можно заметить в чем-то схожие движения и когда танцуют профессионалы, например, американская труппа Чака Дэвиса: ансамбль африканского и афроамериканского танца, исполняющего танцы в традиционном стиле. Вы и в этом случае обратите внимание на постановку тела, на то, куда идут руки-ноги и на то, как это всё свободно и непринуждённо делается, и на то, что среди движений есть много таких, какие можно было бы сделать пошлыми, если бы в это вкладывалось пресловутое значение непристойности.Проще говоря: неприличным движение делает не столько участвующая в нем часть тела, сколько его подача и восприятие.

Признаться, ещё в детстве я пришла к выводу, что вся современная популярная в массах музыкально-танцевальная культура в общем-то берёт корни из Африки. Это, позволю себе так выразиться, слишком очевидно. Однако позже, когда я увидела африканские танцы в фильме «Танцуй, чёрная Америка!», я получила куда более яркое впечатление и пришла к четкому осознанию, после которого не побоюсь заявить: у нас с вами половина повседневности связана с Африкой. Вообще фильм «Танцуй, чёрная Америка!» — это замечательный материал. Там просматривается история танцев чернокожих от народных древних корней до перехода всего этого в современный танец. Перед нами и степ, и различные эстрадные номера начала ХХ века, и линди хоп. Все это наследие Африки. И вся эстрада в той или иной степени берет ритмы оттуда.

И самое потрясающее то, что африканцы полностью изменили представление европейцев о том, как танцевать. Где сейчас европейские вальсы и гавоты? Сугубо в своей нише высокой культуры бального и исторического танца для тех, кто специально этому учится. Зато африканский принцип свободного движения всеми частями тела сейчас правит бал в любой дискотеке. Даже самая бездарная часть публики, которая топчется там на месте, размахивая руками — это всё равно отголоски африканской эстетики движения.

Испанские мотивы

Поскольку я занимаюсь культурой фламенко, то задолго до написания этого текста мне задали вопрос, не повлияла ли как-нибудь эта культура на творчество Майкла. Скажу, что прямого влияния, по сути, нет. Но есть точки соприкосновения.

Я выше не раз собственно об этом говорила: такие культуры народного танца и музыки, как фламенко и афроамериканская культура (в том числе джаз), – это очень близкие по способу творческого существования направления. И там и там история восходит к древним этническим корням, в том числе в обеих этих культурах есть африканское влияние (хоть и в разной степени), и там и там есть тенденции смешения и взаимовлияния, и там и там присутствуют такие основы, как импровизация, пластика, ритм, раскрытие сильных эмоций и экстатические состояния, часто восходящие к мистическим поверьям далёкого прошлого. Роднит их и то, что фламенко – тоже культура, которую веками хранили те слои населения, которые много пели не только о радостном, но и о тяжёлой доле, одиночестве, смерти. А ещё в обеих культурах есть свои обращения к христианству, создавшие интересные жанры в рамках церковных праздников и песнопений. Эти две культуры часто исторически сталкивались друг с другом, порождая интересные смешения и новые жанры. И в наше время эти две культуры по-прежнему дружат друг с другом. Негритянские мотивы захаживают в гости к испанскому искусству в самых разных формах. Тому пример — смешанный стиль фламенко-джаз.

Если говорить о влиянии фламенко на Майкла, насколько мне известно, он немного общался с Хоакином Кортесом (одним из самых известных танцовщиков современного фламенко). И в творчестве и образе самого Кортеса можно разглядеть некоторое влияние Джексона — хотя оно и спорно, но кое-что общее явно есть: например, черная шляпа, белая майка, длинные волосы и мастерское умение работать с публикой.

У Майкла же отголоски фламенко явно присутствуют лишь в клипе “In the closet”. Во-первых, там пару раз мелькают испанские танцовщицы в длинных белых юбках. Даже если это не чистопородные испанки, танцуют они именно фламенко – это однозначно. Во-вторых, и эти танцовщицы, и Майкл причёсаны в стиле фламенко, очень гладко. Кстати, многие отмечали, что непривычно было видеть Майкла с гладко зачёсанными волосами. Но это именно атрибут стилистики: всё оформление в этом клипе сделано с испанским и латиноамериканским налётом. Причём испанского там больше. Даже ботинки Майкла на каблуках напоминают те, которые носят испанские танцовщики. А чистой Латинской Америкой там отдаёт образ Наоми Кэмбелл — она одета в коротенький костюм в стиле бразильской ламбады. Само действие клипа разворачивается на фоне характерных домов с белыми стенами, это тоже классика южной Испании и во многом Латинской Америки. Вероятно, это было сделано с целью подчеркнуть эротичность этого клипа, ведь всё испанское и латиноамериканское у многих ассоциируется со страстью и сексуальностью.

Танец в кадре

Хотелось бы ещё поговорить о конкретных клипах, номерах. Увы, я не смогу разом объять все его великолепные работы и ограничусь лишь несколькими. Из клипов с поставленными танцами мне больше всего нравятся “Bad”, “Smooth Criminal” и “Ghosts”. Это самые профессиональные и самые блестящие работы именно по постановке, съёмке, оригинальности — блестящее соединение средств кино и хореографии.

Главный шедевр по «разводке» танца в кадре с использованием разных интерьеров, лестницы и перемещения камеры из одного интерьера в другой вместе с танцем и сценарным действием – это, конечно, «Smooth Criminal». Высший пилотаж постановки и создания единой логичной последовательности кадров со всем, что там происходит по танцу и драматургии. Прекрасная стилизация гангстерской темы в духе старого Голливуда, где каждый образ в хорошем смысле театрален.

Шикарное место там нашлось и для нестандартного самовыражения Майкла: пауза без музыки с завыванием, криками и мотанием головой – это и режиссёрский ход отличный, и есть место для той самой дикости, шаманистости. Отдаёт немного африканским обрядом с потрошением кур и беснованием. На мой взгляд, лучшее место в клипе, опять слегка выпадающее из всей этой голливудщины и бродвейщины с гангстерами и создающее прекрасный контраст, который при этом ничуть не нарушает общий стиль.

В “Bad”, если говорить конкретно о танцевальной его части, Майкл совершенно прекрасен в своей агрессивности и работе с камерой как с партнёром. На этом приёме весь номер и выстроен. Кордебалет синхронно идёт за Майклом – это их основная заслуга там, и это смотрится, как некий единый порыв, вызов: движение в кадре полностью убеждает зрителя в этом вызове. А вот под конец в «акапелльной» части интересная деталь: всё внимание настолько сосредоточено на Майкле, что остальные не доигрывают даже до половины его нерва, неистовости, пока его всего трясёт от эмоций. Он выдаёт явно всё-всё, что только можно, чтобы от злости в глазах потемнело, а окружающие его парни стоят относительно спокойно. Присмотритесь к ним на досуге, это забавно.

Вообще “Bad” — несомненно, одна из лучших работ Майкла как актера эстрады, способного продемонстрировать два разных характера: скромного школьника, которому приходится переступать через себя в отношениях с дурной компанией, и уверенного в себе крутого и вычурного персонажа, в которого этот школьник хочет превратиться, чтобы противостоять злу.

“Ghosts” – сам по себе очень интересный фильм; хореография там опять же дополняет действие — очень ярко дополняет, много хороших находок в самих движениях. И главная заслуга — это образность хореографии. Часто “Ghosts” сравнивали с нашумевшим до этого «Триллером», поскольку на первый взгляд часто кажется, что это лишь повторное использование уже завоевавшей успех тематики фильма ужасов про монстров-мертвецов. Однако в этом фильме в отличие от «Триллера» не только раскрывается глубокая философская тема о взаимоотношениях художника и публики, личности и обывателей, но здесь и для хореографии дано более просторное поле.

В «Триллере» собственно один небольшой танцевальный номер, который даже выстроен так, чтобы выдержать баланс между профессиональностью и доступностью. Это тоже по-хорошему театральная работа, где все танцовщики от души развлекаются, играя разнообразных зомби. Им есть где проявить и пластику, и выразительность. С другой стороны, именно танец из «Триллера» чаще всех попадает на флеш-мобы фанатов. Причина не только в огромной популярности этого танца, но и в том, что эту хореографию легче освоить, если не в совершенстве, то хотя бы приблизительно, чтобы выйти большой толпой и более-менее слаженно это сделать.

А танцы из “Ghosts” едва ли сможет выучить любой. Не говоря о том, что и персонажам этих танцев дано больше экранного времени и больше возможностей проявить себя. Здесь больше хореографических находок, ярких элементов, создающих иллюзию странности и потусторонности толпы привидений. Сам Майкл играет несколько разных ролей, и в каждой его пластика немного преломляется под конкретный образ. И если для того, чтобы создать с помощью motion capture танец скелета, Майкл исполняет самый узнаваемый типичный набор своих «фирменных» движений, чтобы было понятно, кто танцует в образе скелета, то, исполняя схожий набор своих фирменных приемов в танце толстяка-мэра, он добавляет к этому массу иронии, танец становится комичным. Ну и находясь в облике самого себя («Маэстро») он, напротив, не напирает на штампы, а выдает целый каскад совершенно невиданных до этого элементов, делающих хореографию в фильме совершенно иной, нежели другие более ранние его танцы.

Стоит сказать пару слов и про «Billie Jean» — всё-таки это знаковая вещь среди сольных танцев Майкла. Это его шедевр, основанный на минимализме, именно как монолог в совершенно голой обстановке, где нет ничего, кроме света. Только мастер и может заставить людей не скучать при подобной форме подачи. Лично мне всегда интереснее всего смотреть на импровизацию, когда появляется нечто спонтанное и уникальное. А именно в «Billie Jean» всегда есть место импровизации. Благодаря своей простой элегантности и индивидуальности, «Billie Jean» сформировала один из самых запоминающихся образов Майкла на долгие годы. Именно «Billie Jean» постоянно используют для подражаний и пародий на Майкла, которые в основном являют собой убогое зрелище. И именно «Billie Jean» стала сенсацией, которая однажды вывела Майкла как артиста на совершенно новый уровень.

Для меня очевидно, что выступление на юбилее Motown в 1983 году и все его более поздние концертные исполнения «Billie Jean» кардинально отличаются. Там ещё не так гладко, как в поздних версиях, сделана лунная походка. Возможно, не скользил пол. Однако по эмоциональной выкладке этот танец настолько наэлектризован, что это не сравнить ни с чем.

В конце, когда Майкл останавливается и смотрит в зал… Я не знаю, как описать это выражение глаз, но мне в нём всё понятно. Момент, когда от пары минут зависит всё. Это другое тело у тебя становится. Пытаешься удержать в памяти происходящее — обычно остаются в голове какие-то мгновения, куски, что-то на уровне ощущений. Но это такой выброс сил, как будто это не две минуты, а два часа работы. Не по времени, а по затратам. И это сильнейший контакт с публикой, конечно. От этого ещё сильнее воодушевление. Потому что если речь о публике взыскательной, которой надо показать что-то новое в первый раз — это момент особый. Я это выступление каждый раз смотрю, как на Майкла на экзамене. Там и направленного света-то нет. Просто артист на сцене. И это иной раз куда зрелищнее, чем шоу со спецэффектами.

This is it

Ну, и последнее: о мастерстве танцовщика. И о том, стал ли Майкл танцевать с возрастом хуже. Я, увы, слышала такие мнения по поводу поздних его выступлений в фильме «This is it».

Скажу так: можно по-разному смотреть на танец. Но важно помнить, что танец – это искусство, а не спорт. Я это уже говорила. Это основное.

Безусловно, танец связан с телом, с физической формой, поэтому по ситуации могут обсуждаться какие-то аспекты техники. Одни аспекты в балете, другие – в народном танце, третьи – в эстрадном и т.п. Но какова бы ни была важность техники в том или ином случае, мы всё равно должны начинать с художественного содержания, а технике отводить вторую роль. Это не отменяет необходимости неких основ в выполнении движений, например. Но мы говорим не о начинающих, а о мастерстве большой звезды.

В русском балете пенсионный возраст начинается в 38 лет. Понимаете? Не в 50 и даже не в 45, а в 38! Нагрузки, конечно, там огромные. Поэтому возраст в классическом балете — это своя специфика, а не общее правило для любого вида танца. Но просто стоит учитывать, что вообще существует такая практика, как пенсия в 38 лет.

Конечно, отдельные звёзды балета танцуют дольше. Майя Плисецкая и в 70 ещё выходила на сцену. Но уже все понимают, что возраст накладывает свой отпечаток. С большим количеством спектаклей такой человек уже не выступает. При этом люди могут охотно купить билеты на выступление 70-летней балерины. Потому что увидеть звезду хотят и в 20, и в 70 лет. Люди хотят увидеть уже не идеально выполненное фуэте, а индивидуальность, внутреннее содержание. Собственно то, что и составляет главное в художественном наполнении танца и главное в том, что можно увидеть в исполнении звезды.

Приведу другой пример: во фламенко люди танцуют до глубокой старости. Там не только нет пенсии в 38 лет, можно сказать, что там после 30 всё только начинается. Однако никто не в состоянии отменить физические изменения с возрастом, ухудшения в здоровье. И всё равно испанцы танцуют, даже будучи совсем немолодыми, потому что опять же главное здесь — это художественное содержание. В танце фламенко духовность и артистизм важнее техники. Поэтому старики почитаются подчас даже больше молодых, потому, что им уже есть ЧТО сказать со сцены. Это искусство зрелых людей, апогея в этом искусстве достигают, уже имея существенный жизненный опыт. И важно, очень важно быть личностью, и чтобы выйти на сцену и что-то сказать публике, нужно чем-то отличаться от других.

Я говорю сейчас обо всем этом к тому, чтобы была понятна разница не только между главным и второстепенным в искусстве, но чтобы также ясна была разница между техникой мастера и техникой рядовых исполнителей. Важно понимать, что подчас мастер отличается именно тем, что способен потрясающе и НЕПОВТОРИМО сделать то, что не требует больших физических затрат. А вот рядовые исполнители часто берут тем, что умеют делать очень высокий прыжок, могут идеально выучить то, что просит хореограф. И то, и другое – профессионализм. Однако он служит разным целям.

Майкл Джексон – тот эстрадный танцовщик (Не танцор! Слово «танцор» непрофессионально — это синоним уличного плясуна), который максимально близок был к искусству в высоком смысле, а не к спортивным мероприятиям. В нём было много от народного танца и от классического театра, и он создавал не просто шоу с невероятными трюками, он создавал наполненный содержанием диалог с публикой и с Богом. Пусть это звучит пафосно, но это было так по своему основному посылу, он ЭТО нёс публике. И чисто интуитивно, и совершенно осознанно, как профессиональный и очень самобытный художник.

Ему было уже 50. Его пластика была в идеальном состоянии. Что ещё нужно, чтобы конкретно ему, конкретно в его жанре иметь достойную физическую форму? Да ничего.

Да, полагаю, что он не мог уже танцевать и прыгать много часов подряд с той же бодростью, с какой это он делал в 20 или 30 лет. Быть вполне здоровым 50-летним человеком на сцене всё равно уже не так легко, как быть 30-летним. Потому что есть разница. В 50 эту прыть выдавать и не нужно. Для марш-бросков есть молодые. А от Майкла нужна была его индивидуальность, пластика, темперамент, энергия. И ВСЁ. Всё это было при нём!

И когда Майкла показывают в «This is it», то, оставляя за скобками любые чувства симпатии к нему, можно запросто с позиции профессионала сказать, что он был в миллион раз лучше своей танцевальной группы. Потому что его тело живёт в танце каждую секунду, его танцевальные движения для него естественны, они его родные. И сколько бы ни старались там блестящие молодые танцовщики, им этого не сделать никогда по определению. Будь они даже сто раз талантливы и физически крепки. Мне, честно говоря, даже странно это объяснять, поскольку это прописные истины. Но я не могу не касаться подобных вопросов, потому что меня возмущает непонимание первооснов, которое я встречала у отдельных людей. Это недопонимание огорчает не только в отношении такой фигуры, как Майкл Джексон, но и в куда более широком контексте понимания танца как искусства и социального явления.

Отмечу ещё лишь один момент, который просто важно учитывать: Майкл был уже не только немолод, но он пережил в жизни много потрясений. Это факт. И то, насколько он был или не был здоров, ничего не меняет в факте его мастерства. Просто ясно, что он прожил очень непростую жизнь, но при этом он не утратил способность прекрасно петь и танцевать. В фильме это всё продемонстрировано достаточно.

Можно лишь сказать, что Майкл наверняка очень уставал, но при этом он великолепно работал.

О том, как он танцует в фильме, я могу сказать лишь одно: каждый кадр – маленький шедевр. Подчас это не какой-то немыслимо сложный танец — видно, что Майкл импровизирует, делает где-то одно и то же, что часто свойственно импровизации. Это не напряжение, это своеобразный релакс. Проще говоря, он «валяет дурака». Но это прекрасно. Потому что он гениально валяет дурака: у него при этом гениальное тело. Его дуракаваляние и есть то уникальное, что не поддаётся копированию.

Майкл довольно точно однажды сказал журналисту Мартину Баширу: «Танцовщик не должен думать, он должен чувствовать». Совершенно верно. Это ощущение потока. Оно может быть совмещено с музыкой, а может происходить и без неё, как самостоятельный видеоряд. Дело не в том, что из головы напрочь исчезают мысли, просто танец – это невербальная информация. Во время танца не может быть ощущения психологического напряжения, иначе всё провалится — должно быть ощущение свободы. Если говорить о технически сложных элементах вроде прыжков или вращения, то они требуют больше концентрации. А вот пластика, которая может выглядеть жутко сложной, часто самим танцовщиком воспринимается как элемент релакса, точнее раскрепощения. Все эти волны телом, изгибающиеся невероятно руки, шея, голова, натянутая стопа – это всё делается легко с ощущением свободы. Точно так же, как вы каждый день просто ходите или прогуливаетесь, так пластика в танце становится своеобразным естественным языком тела.

Такие люди, как Майкл, пластику не осваивают поэтапно, они с ней живут. То есть ты не приходишь в балетный класс, размышляя и раскладывая, как делается некое движение, а ты ловишь ощущение этого движения, делаешь его, и оно становится таким же естественным, как дыхание. Умея это, ты это умеешь всегда. Главное, чтобы тело и мозг были в сохранности без нарушения моторики.

Когда говорят, что танец – это адский труд, то имеется в виду, что после 5-20 минут танца устаёшь, а после нескольких часов танца ужасно устаёшь. Но это не значит, что каждую минуту ты думаешь: «Ох, как же мне тяжело!» Танец приносит чувство уверенности и удовольствия, совмещённое с физической нагрузкой. Иногда танец приводит к тому, что ноги стерты в кровь или связки растянуты. Но во время танца ты стараешься максимально игнорировать эти ощущения, и часто в процессе танца они не ощущаются в полной мере. В экстазе боль может даже совсем утихнуть, и так бывает. На сцене всё чудесно, чудно и неожиданно. Адреналин. И подчас только постфактум на следующий день ты понимаешь, насколько выложился, где у тебя болит и что болит.

Я не медик, чтобы толково и научно описать те мозговые процессы, которые происходят в таких ситуациях, но могу сказать, что сцена часто заставляет подключать скрытые возможности организма, которые, опять же, возникают благодаря работе с подсознанием и умением использовать изменённые состояния сознания. Всё опять возвращается к истоку этого разговора. То есть к тому, что Майкл жил в танце, и потому нелепо рассуждать, будто его позднее мастерство могло быть в чем-то слабее, чем прежде.

Поэт в танце

Разговор можно было бы еще продолжать и продолжать, но нужно поставить точку. Я нарисовала картину, в которую могла бы и дальше вносить детали по настроению. Потому что тема танцевального искусства в глобальном отношении неисчерпаема, и Майкл в ней – константа. Я лишь надеюсь, что смогла выразить главное в этой картине.

Подведу такой итог. Танец соединяет духовное и материальное воедино, приоткрывая нам завесу тайны тайн, вынося наше сознание далеко за пределы многочисленных рамок и оков. Есть много хорошо танцующих людей, но среди них не так много танцовщиков, которые являются Артистами с большой буквы.

Неважен жанр, неважен масштаб популярности, важно то, насколько артист всецело отдаёт себя искусству, насколько он осознаёт тот великий дар, которым владеет, насколько несёт его зрителям. Дар – не просто талант и даже не гениальность, дар – это сама возможность служить танцу с помощью данного тебе таланта, всецело его любя, ощущая его сакральный и общечеловеческий смысл.

Майкл Джексон был одним из тех танцевальных «поэтов», что, беззаветно обожая танец, несли на сцену его суть, ту искру, что выносила зрителей за привычные рамки, соединяя их с неистовой стихией энергии, эмоциональности и красоты, которую нельзя постичь простой логикой, но можно лишь почувствовать. То, как он умел обнажать свои эмоции и вылавливать в потоке импровизации потрясающие мелочи, дано очень немногим танцовщикам и не дано никому из поп-исполнителей. Те духовные переживания и та эстетика, что он принёс на эстраду, – это уникальный случай, не имеющий себе равных. Одновременная сложность и простота многого из того, что он делал, породили гениальное. И ещё много лет ему не найдётся замена в тех масштабах и жанрах, в которых он творил. Хотелось бы, чтобы это понимали не только поклонники его творчества.

Я рада, что застала время, когда он был жив, и рада, что застала времена, когда я могла увидеть его клипы без лишних комментариев и судить о нём непредвзято. Многие годы позже было модно его ругать и считать странным выродком. До такой степени, что сказать вслух, что тебе нравится Майкл Джексон, было страшно. Однако мне это не помешало видеть в его искусстве главное.

А вот за судьбу его больно. Жаль, что слишком многие таланты при жизни воспринимаются через призму негатива — почему-то есть в человеческой природе такая закономерность. История повторяется с печальной регулярностью. Талантливый многогранный человек, ярко одарённый и в музыке, и в танце, и в осуществлении всевозможных театральных идей известен широкой публике не по лучшим образцам его творчества, а по отдельным фрагментам клипов, которые чаще бывают на телевидении, и по бульварным сенсациям, не стоящим никакого внимания. На сегодняшний день по нашему телевидению невозможно увидеть ни одной приличной передачи о нём — только убогие поделки, где вечно перепутаны имена, даты, перевраны сведения, и по сути ничего не говорится о его творческом даре. А лучшие концертные записи и фильмы по-прежнему смотрят только поклонники в своем кругу. Жаль. Остаётся лишь вздохнуть и надеяться, что высшая справедливость таки всё расставит на места. А мы ей в этом своим скромным вкладом поможем.

Верю, что однажды Майкл, как творец, станет классикой и будет вспоминаться не просто как очередной поп-идол, а как «танцующий мечту» великий артист и гуманист.
(źródło)
Michael Jackson w tańcu - to ogromny temat. Nie mogę mówić o tym w oderwaniu od globalnych zagadnień sztuki tańca. Postaram się zebrać wszystko razem, na tyle, na ile jest to możliwe, żeby wszystkie części, które widzę jako pojedyncze krawędzie całości, nie rozpadły się i dały możliwość zobaczenia obrazu ...

Dla mnie taniec jest zjawiskiem globalnym, najwyższą i najczystszą sztuką, z którą podium dzieli tylko muzyka, poezja i malarstwo. Cała reszta jest syntezą, jak rozrastające się drzewo, które wyrasta z nasienia. Taniec - to czysta inspiracja, która rodzi się w centrum wszechświata i może potem doprowadzić do różnych kreatywnych form i przejawów. Taniec - to wizualna muzyka i eteryczna emocja na poziomie materialnym, taniec - to duchowa energia, która tworzy wszystkie rzeczy. Tak to widzę od wczesnego dzieciństwa na poziomie uczuć, a teraz spróbuję to powiedzieć słowami.

Pamiętam, że byłam zadowolona i wcale nie zdziwiło mnie to, że książka Michaela nosi tytuł "Dancing the dream" - "Wytańczyć marzenie". Dlaczego w tytule chodzi o taniec, a nie o śpiew, czy muzykę? Uważam, że nie jest to przypadkowe, ponieważ taniec zajmował szczególne miejsce w twórczości Michaela, najgłębiej i symbolicznie ilustrował jego filozofię i percepcję.

Zacznę z innej strony - cytatem z książki Maurice'a Bejarta "Chwile z życia kogoś innego". Na wszelki wypadek wyjaśnię, że Bejart to francuski choreograf, największa postać współczesnego baletu, innowator, filozof i uznany geniusz w swojej dziedzinie. Ciekawe, że Bejart dorastał w rodzinie filozofa, jego ojciec był szefem Towarzystwa Badań Filozoficznych i wydawał czasopismo naukowe. Tak więc Bejart dorastał w środowisku, w którym ludzka myśl była wysoko ceniona, pod ręką były książki i prace naukowe. Dlatego, gdy został tancerzem, jego wnikliwe myślenie wplotło się w twórczość i podejście do niej.

Dla mnie wyjątkowość idei Bejarta zamyka się przede wszystkim w tym, że ogłosił taniec sztuką XX wieku. I właśnie jego zespół baletowy, który składał się z wysokiej klasy profesjonalistów i odniósł ogromny sukces, został również nazwany "Baletem XX wieku". W różnych okresach, z Bejartem współpracowały najjaśniejsze gwiazdy światowego baletu.

Jeden z rozdziałów jego książki zatytułowany jest "Obróć taniec w sens swojego życia". Oto fragmenty tego rozdziału:

"Sztuka stała się drugorzędna, dekoracyjna, rozrywkowa. Mam na myśli, oczywiście, pozycję tańca na Zachodzie. To nie przypadek, że to na Zachodzie taniec znalazł się na takiej pozycji, ponieważ karykaturalny stał się nie tylko taniec.

Traktowałem taniec poważnie, ponieważ jestem przekonany, że taniec jest fenomenem pochodzenia religijnego. Poza tym, jest to zjawisko społeczne. Przede wszystkim jednak, taniec jest religijny. Dopóki taniec jest uważany za rytuał, rytuał zarówno sakralny, jak i ludzki, spełnia on swoją funkcję. Zamieniony w zabawę, taniec przestaje istnieć, staje się czymś w rodzaju fajerwerków lub parady dziewcząt w mundurach, albo gry na elektrycznym bilardzie, ale nie tańcem. Mówienie o tym w latach osiemdziesiątych to wyważanie otwartych drzwi, ale w latach pięćdziesiątych te drzwi były mocno zamknięte.

Pewien rodzaj chrześcijaństwa w imię jakiegoś tabu, jakiegoś bojaźliwego wstydu przed cielesną skorupą "duszy", odrzucił taniec w tym samym czasie, gdy ta sama religia zainspirowała budowę katedr! Odcięty od religii, którą powinien żyć, zachodni taniec, skazany na "cielesność", schronił się w ciele: stał się pochodną uroczystych ceremonii. Z dala od religii, taniec nabrał świeckości w najgorszym tego słowa znaczeniu.

...

Gdzie podział się ten rytuał? Potrzeba przyjmowania komunii w obu wymiarach - w układzie pionowym i poziomym, sakralnym i społecznym?

Pojawienie się Diagilewa ze swoimi rosyjskimi baletami na początku wieku było rewolucją. Jednak rewolucją estetyczną. Tymczasem taniec wymagał etycznej rewolucji, ale rewolucja estetyczna nie była drobną sprawą! Tacy wielcy muzycy, jak Strawiński, w końcu zaczęli pisać na potrzeby tańca. Wielcy artyści - Picasso, Derain, Braque - zajmowali się dekoracjami, kostiumami. Pojawił się taki niesamowity projektant, jak Léon Bakst.

Zachodnia publiczność nieświadomie odczuwała wielką potrzebę tańca, z którego nie wykastrowano jego istoty. Młodzi ludzie, spontanicznie szukający zjednoczenia, sięgający do rocka, popu lub do "disco" w poszukiwaniu nowych rytuałów, mają rację. Każda epoka musi tworzyć własne rytuały. Rytuały naszych rodziców stały się martwe i straciły znaczenie.

Nowość w tańcu – nie jest to problem estetyczny. Odczuwamy znacznie głębszą potrzebę zajmowania się kwestiami społecznymi, naszą postawą. Nie trzeba już o tańcu opowiadać – on ma coś do powiedzenia!

Mówię o tym, co mi w duszy gra. Taniec - jestem o tym absolutnie przekonany i każdego dnia bardziej się w tym utwierdzam – to sztuka XX wieku.

...

Konieczne jest, żeby nadszedł dzień, w którym wszyscy będą tańczyć".

NATURA WYJĄTKOWOŚCI

Dla mnie, od samego dzieciństwa, taniec jest rodzajem religii, jeśli nie religią w czystej postaci. W istocie, każda sztuka pełni gdzieś rolę kultu, rolę duchowego przewodnika i inne role, które odnoszą się do religii w różnym stopniu, w różnych okolicznościach. Ale rola tańca jest w tym przypadku wyjątkowa. Nie chcę kultywować idei, że taniec powinien zawsze nawiązywać do religii, ale należy pamiętać, że taniec historycznie wyłonił się z religii, jego pierwotna rola była duchowa, a nie czysto „ozdobna”, jak to trafnie określił Maurice Bejart.

Gdy publiczność patrzy z podziwem na Michaela Jacksona, dzieje się cud. Ludzie odkrywają dla siebie jeden z tych przypadków, gdy taniec przedstawia im coś ekscytującego i nieporównywalnego z niczym innym. Niemal każda osoba, która kiedykolwiek poważnie myślała o tańcach Michaela, z pewnością zauważa w tym artyście jakąś tajemniczą wyjątkowość, która czyni jego sztukę niepowtarzalną. Milionom ludzi udało się nauczyć wielu niezwykłych ruchów Michaela, ale nikt nie wykonuje ich dokładnie tak, jak on sam. Z tego powodu, wszystkie próby naśladowania, nawet najbardziej profesjonalne, wypadają marnie: na każdego sobowtóra Jacksona, fani zawsze patrzą jak na namiastkę.

Dlatego wszystkie legendy o tym, że zamiast Michaela gdzieś występowali jego sobowtórzy, jawią się jako czystej wody profanacja. Nie można skopiować cielesno-emocjonalnego istnienia Michaela na scenie, jest rozpoznawane po najmniejszych odcieniach, nie wspominając o energii. Można znakomicie wykonywać te same elementy tańca, ale nie można skopiować jego stylu. W tym sensie ci naśladowcy, którzy używają stylu Jacksona jako podstawy dla własnych odmian i indywidualnych odkryć, zawsze wygrywają. Zawsze wygląda to na ciekawsze, żywsze i bardziej utalentowane niż próba wepchnięcia się w ramy klonowania, co jest po prostu fizycznie niemożliwe w tańcu. Jacksona nie można powtórzyć - tak jak każdego innego, sławnego tancerza.

Co dokładnie sprawia, że Michael jest taki wyjątkowy? Z jakiej przyczyny nie ustają debaty o tym, dlaczego w jego tańcach występuje tak wiele ruchów seksualnych, ale jednocześnie nie ma tej trywialnej wulgarności, którą spotyka się w znacznej mierze na scenie? Dlaczego jego wkład w sztukę tańca jest tak nieoceniony, że gwiazdę popu można porównać do mistrzów sceny baletowej i zrównać z najlepszymi z najlepszych geniuszy tańca ludowego?

Na początek powiem, że ciało i motoryka każdego tańczącego są czysto unikalne: są powszechne, ale istnieje wiele szczegółów, które nawet nie poddają się analizie. Tak jak nie można przeanalizować po kolei każdej "cząsteczki tańca" w żywym ludzkim organizmie. Właśnie cały zestaw tych drobnych detali sprawia, że styl wykonania każdej osoby jest, przynajmniej w czymś, osobisty. W przypadku jednej, różnica ta nie jest szczególnie widoczna, ale w przypadku innej, jest widoczna od pierwszych sekund wejścia na scenę. I właśnie z tego powodu takich wyrazistych tancerzy, jak Michael, żaden z sobowtórów nie jest w stanie zastąpić i skopiować tak, żeby uwierzyli im ci, którzy wielokrotnie widzieli Michaela.

Nie chodzi nawet o jego osobistą wyjątkowość, chodzi o wyjątkowość każdej osoby. Nauka wymyśliła klonowanie, ale nawet klon nie może być idealną, dokładną kopią oryginału, ani bliźniacy nie mogą być tą samą osobą. Dlatego niemożliwe jest, żeby już istniejąca konkretna osoba stała się klonem innej osoby. Na pewnym etapie na pewno pojawią się różnice, nawet jeśli jesteś silnie duchowo związany z danym artystą. Dokładne kopiowanie indywidualnych cech w tańcu do stworzenia nawet imponującej iluzji całkowitego podobieństwa, jest przedsięwzięciem utopijnym.

Na tym zakończę rozprawiać o zagadnieniach unikalności w ramach natury i przejdę do głównego, bardziej osobistego i interesującego mnie aspektu: do wyjątkowości artystycznej.

Powrócę do początku rozprawy i powiem, że Michaela, jak każdego naprawdę wyrazistego tancerza, wyróżniają treści duchowe i duchowe podejście do tańca. Jego taniec w najbardziej bezpośrednim sensie wyraża ten komponent religijny, o którym jest wzmianka powyżej. Religijny, nie w sensie przynależności do jakiejś religii, doktryny i wiary, ale w sensie duchowego i emocjonalnego podejścia.

Po pierwsze, Michael nie jest wykonawcą, jest twórcą. Nie robi tego, czego po prostu się nauczył i wykonał, ucząc się od innych ludzi. W każdej sytuacji, nawet gdy choreografia jest ustalona i przemyślana, pozostaje twórcą: jego taniec pochodzi od niego samego, a nie od innych ludzi, z którymi by w danej chwili współpracował.

W jego projektach uczestniczyło wielu choreografów i tancerzy, ale corps de ballet [zespół tancerzy i tancerek] i Michael, to zawsze dwie zupełnie różne rzeczy. Chociaż jego tancerze są bardzo profesjonalni i poruszają się idealnie, on zawsze zasadniczo różni się zarówno stylem, jak i wewnętrznym przeżywaniem.

On zawsze znajduje się w strumieniu swobodnego tworzenia, a nie czegoś wyuczonego i wykonanego. Trzeba zrozumieć, że te same tańce, wielokrotnie wykonywane na scenie, nie są dla niego tylko zużytą płytą, która powtarza dokładnie to samo. Nie, jeśli tylko zechce, każdy z tych tańców, może w jakimś momencie doskonale, swobodnie kontynuować dzięki improwizacji. I nie będzie to nigdy odbiegało od indywidualnego stylu, ale za każdym razem ujawni nowe cechy tego nieograniczonego twórcy. Na pewno nie może tego zrobić żaden sobowtór. Tylko twórca tańca może naturalnie zaktualizować ten taniec, uzupełnić go i swobodnie improwizować. A jednocześnie być sobą. W tę tajemnicę nikt inny nie może się zanurzyć. Ponieważ to jest jego, indywidualne, tak jak każdy ma swoje ciało, swoje miejsce na ziemi.

Michael Jackson różnił się radykalnie zarówno od wszystkich wykonawców swojego pokolenia, jak i od wszystkich następnych. Wiele osób mówi, że wszyscy piosenkarze popu czerpią coś z Jacksona, ponieważ stworzył pewien standard. Jednak wielu czerpie wyraźnie nie te rzeczy. Michaela cechowała absolutna wiara w to, co robił, całkowicie szczera, iskrząca się wirtuozeria, podczas gdy współcześni artyści popu zazwyczaj przypominają pięknie uczesane mechaniczne lalki, a nie charyzmatycznych artystów.

O co w tym chodzi, nie wiem, podejrzewam, że problem nie tkwi w całkowitym braku talentu, ale w tym, że teraz sceną całkowicie zawładnął sztampowy, przeciętny, błyszczący ideał. Te nowe "gwiazdy" głównego nurtu przywodzą na myśl świat lalek Barbie: wszystkie są urocze, każda coś potrafi, ale nie ma energii ... Nic się nie dzieje, od dawna nie ma czym szokować i zaskakiwać, wszystkie rewolucje się skończyły. Ot, takie odczucie. Szczerze mówiąc, przykro mi, że wielu z nich pozbawionych jest prawdziwej, żywej twórczości i świadomie czyni z siebie PRODUKT, a nie, dajmy na to, malutkiego, ale wciąż twórcę. To dziwne, że ktoś dyktuje takie smaki i wybiera coś takiego do swojej fabryki. Zresztą, geniusz po to jest geniuszem, żeby trafiać się indywidualnie i rzadko.

Teraz po drugie i, być może, najciekawsze. Michael Jackson - w zasadzie nie jest postacią popową. Tak, działa w ramach popularnej kultury masowej, ale poziomem myślenia do niej nie przynależy. Powiedziałabym nawet, że jest to swego rodzaju tragedia, której sam Jackson nie jest oczywiście winien. Z jednej strony, tylko popkultura umożliwiała pobicie wszystkich możliwych rekordów sprzedaży płyt i niesienie prostych, jasnych idei milionom ludzi. Z drugiej jednak strony, jego talent był zmuszony trzymać się tych ram, nie ujawniając się całkowicie z wielu interesujących stron, które dla ogółu społeczeństwa pozostały nie tak zauważalne, jak byśmy tego chcieli.

Aura piosenkarza popu utrudniała innym ludziom branie go na serio. A szkoda. Powtarzam jednak, to nie jego wina, ale ograniczonego postrzegania, panującego w społeczeństwie. W postaci Michaela było zbyt wiele sprzeczności, żeby można go było właściwie zrozumieć. Łączył bowiem w sobie cechy ewidentnie przeciwstawnych typów przyjętych w mitologii mieszczańskiej, co ostatecznie doprowadziło go do okrutnych prób i tragicznego końca.

Właściwie teraz, żeby zakończyć tę myśl, powiem coś, co stało się banałem: Michael, jako geniusz nie musiał spełniać określonych standardów. Jak mawiał Niccolò Paganini: "Talent nie jest kochany, ale geniusz jest znienawidzony". Nawiasem mówiąc, w losach Paganiniego i Jacksona, łatwo jest znaleźć wiele podobieństw.

SZAMAN WIELKIEJ SCENY

Kiedy Michael Jackson wychodził na scenę, tańczył w ekstazie, co było oczywiste. Wszyscy najlepsi tancerze i muzycy znajdują się w specyficznym stanie, kiedy tworzą. Sztuka, w najwyższym tego słowa znaczeniu, jest zasadniczo niemożliwa bez umiejętności pracy z podświadomością i bez wykorzystywania odmiennych stanów i intuicji. Bez tego zaczyna się już nie sztuka, ale tanie rzemiosło.

Powrócę do początku i do idei religijności tańca. Pierwsi zawodowi tancerze na ziemi, to szaman i kapłan. To także pierwsi profesjonaliści w wielu innych dziedzinach sztuki. Taniec narodził się jako forma komunikowania się człowieka z wyższymi mocami i duchami swoich przodków. W rzeczywistości, taniec jest formą medytacji, tylko że nie pasywną, a aktywną. Rytmiczne uderzenia tamburynów lub bębnów pomagały uczestnikom obrzędu wejść w trans i pogrążyć się w nim w mniejszym lub większym stopniu. Muzyka opierała się głównie na wyraźnych, rytmicznych fundamentach, ponieważ to fascynowało.

Wraz z rozwojem cywilizacji, te fundamenty rozwijały się w nowe formy, ale nie traciły na znaczeniu.

Coś podobnego można zaobserwować w klasycznym indyjskim tańcu świątynnym, gdzie zachowanie tancerza jest spokojniejsze, a ruchy są przeciwstawne - starannie wyuczone i sprawdzone, ale rytmiczna podstawa i medytacja pozostają. Ważne jest, że w mitologii indyjskiej tancerzami byli sami Bogowie, co oznacza, że taniec odgrywał bardzo ważną duchową rolę.

W chrześcijańskiej Europie sytuacja była inna. Z jednej strony, bardzo dużo z pogaństwa zintegrowano z kulturą chrześcijańską. W chrześcijańskiej "scenografii" świąt i obrzędów wiele rzeczy, w taki czy inny sposób, ma swoje korzenie w pogaństwie i starożytności: symbole, atrybuty, tradycje - wszystko zostało po prostu zinterpretowane i przedstawione w nowy sposób. W ten sposób znaleziono pewien kompromis nowego świata ze starym. Jednak kultura chrześcijańska w dużej mierze odrzuciła taniec i wyprowadziła go z kościoła, pozostawiając mu rolę cielesnej sztuki dekoracyjnej, o której pisał Bejart. W tamtych czasach nie mogło być mowy o tym, że kultura afrykańska lub indyjska mogły znacząco wpłynąć na ten stan rzeczy. Wpływ był, ale musiał pozostać w proponowanych ramach.

Jak już wspomniałam na samym początku, z mojego punktu widzenia taniec i muzyka są iskierkami tej boskiej energii, która kontroluje wszechświat. Na przykład rytm, jest w każdym z nas: to bicie naszych serc. Jeśli serce nie bije rytmicznie, oznacza to poważną chorobę. Równomierny muzyczny rytm pomaga człowiekowi odczuwać harmonię i poczuć się lepiej, różnorakie rytmy tworzą różne nastroje, ale za każdym razem odzwierciedla to naszą naturę.

Kwintesencją przejawu rytmu w życiu biologicznym człowieka jest seks i ciąża. W pierwszym przypadku, mam nadzieję, nie muszę niczego wyjaśniać, ale drugi jest zadziwiający, ponieważ to nasz stan prenatalny przyzwyczaja nas do synkopy, jednego z najbardziej wyrazistych i fascynujących zjawisk rytmicznych. Synkopa jest rezultatem bicia dwóch serc: matki i dziecka. Dlatego synkopowany rytm ma na nas taki korzystny wpływ - te uspokajające bicia dwóch serc, które słyszeliśmy w łonie matki od chwili poczęcia.

Myślę, iż łatwo zgadnąć, że wszystko, co zostało powiedziane wyżej, o technikach szamańskich i tańcach świątynnych, w wysokim stopniu pokrywa się z wieloma zasadami nowoczesnych, pełnych wyrazu pokazów. Te same fundamenty: porywający rytm, doprowadzona do szaleństwa publiczność i główna postać - tańczący w ekstazie.

Michael Jackson wniósł w to jeszcze jeden ważny element: duchowe przesłanie. Najbardziej wyrazistą ekstazę w jego występach można zaobserwować w utworach takich, jak “Man in the Mirror”, gdzie głównym przesłaniem jest wzbudzenie w ludziach pragnienia do znalezienia w sobie siły do dokonania pozytywnych zmian. Nie ma znaczenia, że nie jest to obrzęd jakiegoś kościoła, czy kultu, ale jest najsilniejszym emocjonalnym wybuchem mającym na celu zmianę świadomości i otaczającej rzeczywistości. Ta absolutna wiara w to, co się dzieje i całkowite poświęcenie się, są naprawdę zdolne do czynienia cudów z tysiącami ludzi. I to właśnie zasadniczo odróżnia Michaela od innych tańczących artystów estradowych.

Można powiedzieć, że w twórczości Michaela pojawia się próba zintegrowania sztuki tańca z chrześcijaństwem, które przeniknęło do jego twórczości z kultury czarnych Amerykanów. Piosenka “Will You Be There’ - to modlitwa, gdzie wykorzystano chór gospel, który zasadniczo zawsze jest w ruchu, ale Michael w swoim występie na scenie idzie dalej: jest zespół tancerzy i tancerek, jest gimnastyczka-anioł ze skrzydłami, który zstępuje z nieba na scenę. Można powiedzieć, że jest to misterium kościelne, przetłumaczone na język rozrywkowy estrady. Głębokie uczucia, które artysta stara się tutaj pokazać, w przeciwieństwie do “Man in the Mirror”, to nie szalony wybuch energii dla osiągnięcia jakichś zmian - tutaj jest to pełne czci zwracanie się do Boga ze łzami w oczach, to ekstaza religijna w najczystszej postaci.

Tak więc w twórczości Michaela współistniały obok siebie ślady szamanizmu i bezpośrednie wyrażenia chrześcijańskiej pokory. Można powiedzieć, że łączył w sobie kilka światów i trudno powiedzieć, do którego z nich należał w największym stopniu, ponieważ w swojej twórczości był i świecki i religijny i społeczny. Można jednak z całą pewnością powiedzieć, że jego talenty były prastarej natury, którą ja tutaj nazywam darem szamana. Jeśli chcecie, nazwijcie to talentem czarodzieja.

Michael posiadał te talenty nie przez przypadek. Jak już wielokrotnie o tym wspominano, odziedziczył wszystkie te cechy po swoich czarnych przodkach. I nie tylko. W jego żyłach płynęła też indiańska krew. Jeśli wierzyć opowieściom jego ojca, jeden z przodków Michaela był indiańskim znachorem i szamanem, o którym pamięć przetrwała w opowieściach dziadków i pradziadków z rodziny Jacksonów. I nawet jeśli nie wierzy się w tę fascynującą opowieść o przodku szamanie, to wciąż nie dziwi fakt, że Michael był prawdziwym tańczącym szamanem na scenie, ponieważ sama w sobie krew Czarnych i Indian genetycznie wyrastała z tych samych, prastarych korzeni: rytm i duchowość tańca były naturalnymi czynnikami w kulturze obu nacji. Sto lat temu, każdy Indianin mógł być, w jakimś stopniu, nazywany mistykiem lub znachorem, ponieważ było to integralną częścią życia codziennego i życia duchowego ludzi. Michael był człowiekiem o ogromnym potencjale duchowym, z którego czerpał pełnymi garściami. Świadczy o tym wiele jego wypowiedzi o sobie samym i obserwacje ludzi, którzy go znali.

W tym też energia, która niczym źródło biła z niego, jaśniała w jego oczach – wyraźna cecha człowieka, który posiada ogromną duchową moc. To w dużej mierze wywierało na ludziach wrażenie, że przed nimi stoi anioł, który przybył na ziemię, podczas gdy w rzeczywistości był człowiekiem o bardzo sprzecznej naturze. Reputację świętego zyskał niewątpliwie dzięki wielu swoim dobrym uczynkom i wyjątkowemu altruizmowi, ale żywym cudem nie z tego świata wydawał się być dzięki swojej niesamowitej energii.

Ktoś mógłby się zastanawiać, dlaczego jakiś popowy piosenkarz, Michael Jackson, jest teraz przez wielu uznawany za największego artystę naszych czasów. Mogę powiedzieć, że pod każdym względem jest godny tego tytułu, ponieważ prawdziwą rolą artysty jest przekazanie ludziom boskiej ekstazy, możliwość zmiany ich świadomości, wstrząśnięcie nimi swoim przykładem i ubranie tego w pełne wyrazu artystyczne formy, które mogą poruszyć wiele serc.

Nie głos i nie umiejętności techniczne sprawiają, że artysta jest prawdziwym cudem, czy też wzorowanie się na jakichś kanonach i przynależność do jakichś, umownie określanych, jako prezentujące wyższy poziom, gatunków. Nie, cud powstaje tam, gdzie jest charyzma i odpowiednio przygotowane przedstawienie, które niesie ze sobą maksymalny ładunek energii duchowej. Artysta – to wrodzona wirtuozeria, oryginalność, energia, tworzenie i poświęcenie. Nikt na współczesnej scenie nie potrafił ucieleśnić tego wszystkiego w takim stopniu, jak zrobił to Michael Jackson ze swoją wyjątkową samoistnością.

Można toczyć spór o wartość artystyczną jego piosenek, albo o reguły techniczne, ale żadna taka krytyka nie odzwierciedla wartości jego osobowości w historii sztuki, jego indywidualności, skończonego i precyzyjnie nakreślonego obrazu, który stworzył, jego twórczej i ludzkiej charyzmy, która uzewnętrznia się w wyjątkowej miłości wielu fanów.

Jak pokazała praktyka, nawet skandale i wszelkiego rodzaju nękanie w mediach nie były w stanie zniechęcić milionów ludzi do tego cudu. I nie chodzi o żaden abstrakcyjny, bezmyślny fanatyzm, chodzi o to, że ten człowiek oddał się całkowicie scenie i ludziom, zużywając i rozdając wszystkim całą swoją energię. Poświęcenie rodziło wzajemne oddanie.

Trzeba zrozumieć, że nie chodzi o reklamę i promocję. Reklama działa tylko do tego momentu, w którym pozostaniesz sam na sam z publicznością. Jak długo wytrzymasz, jeśli nie możesz nic zrobić? Stąd wiele jednodniowych zespołów i gwiazd, które istnieją tylko na papierze dawno zerwanych afiszy. U Michaela natomiast, zdolność do przyciągnięcia uwagi ogromnej liczby osób przejawiała się już we wczesnym dzieciństwie, kiedy nie było takiej reklamy. Zwrócić na siebie uwagę, to jedna rzecz, ale zdobyć miłość nie jednego, nie dwóch, ale milionów widzów na całym świecie, to zupełnie coś innego. I nie tylko miłość nastolatek, ale długofalową, wierną miłość ludzi w różnym wieku i z różnych pokoleń.

CIEMNA STRONA KSIĘŻYCA

Mówiąc o swego rodzaju szamanizmie w sztuce, a przede wszystkim w sztuce tanecznej, nie można nie dotknąć ciemnych stron tego tematu, które czynią go jeszcze bardziej wieloaspektowym i głębokim.

Podam przykład z innej kultury. W kulturze ludowej Hiszpanii, w sztuce flamenco, istnieje mit, który do dnia dzisiejszego traktuje się dość poważnie - mit o duende. Temat ten jest bardzo ważny w tej dziedzinie sztuki, ale tutaj wspomnę o nim dla przykładu tylko w dwóch słowach. Legenda jest taka: istnieje szczególny duch - duende, przychodzi i wnika w artystę podczas wykonywania pieśni i tańców. Trudno jest nazwać duende dobrym duchem. Te przykłady autoekspresji, które zwykle są uważane za znak obecności duende, to za każdym razem emocje wyrażające szaloną namiętność. Nawet ból i wściekłość. Flamenco powstało z mieszanki wielu kultur: cygańskiej, arabskiej i wielu innych. Widać w nim także wpływ czarnej Afryki: to bardzo stara kultura – sięga korzeniami tak daleko w starożytność, że nie zaskakuje przewijanie się cech szamanizmu w scenicznej filozofii tej sztuki, która uznała je tam za święte.

A zatem, człowiek wpuszcza w siebie ducha, więc myśli o wyrażaniu siebie. Można wierzyć w istnienie prawdziwego duende, można nie wierzyć, ale sens mitu tkwi w tym, że jakaś siła dociera do człowieka jak gdyby z zewnątrz. Rytuały szamanów często zakładały, że było to wpuszczanie złego ducha, zdolnego do zadawania ludziom chorób i wszelkich możliwych szkód. Celem szamana było dogadanie się z tym duchem, uspokojenie go, pokonanie jego złego wpływu, osiągnięcie pozytywnego rezultatu.

Spuścizna tych wierzeń na scenie zakłada, że siła, która nagle weszła w wykonawcę może go dręczyć, sprawiać, że cierpi, płacze i jednocześnie walczy. Człowiek nie jest pasywną postacią w stosunku do dzikiego ducha - współdziała z nim, wylewając wszystkie nagromadzone emocje i tym sposobem, otwierając się, zyskuje oczyszczenie duszy. Oznacza to, że w desperackiej furii, człowiek wylewa z siebie ból, który powoduje jego cierpienie, walczy z nim i ostatecznie osiąga cel, chociaż droga do niego może być w jakiś sposób przerażająca i wyboista.

Mówiąc na ten temat, ważne jest, żeby wspomnieć też o czarnej Afryce i Ameryce, gdzie szalone tańce odgrywają równie ważną rolę w dążeniu do osiągania najwyższych celów duchowych. W związku z tym przypomina się „Shango” w inscenizacji czarnej amerykańskiej choreograf, Katherine Dunham, gdzie widzimy taniec-rytuał ze złożeniem bóstwu ofiary z kury i przykład własnego tańca ekstatycznego, który był szeroko rozpowszechniony w ludowej kulturze i kultach Czarnych. To oczywiście jest forma dramatyczna, ale można tutaj zobaczyć, jak to wyglądało w starych, tradycyjnych formach tańca. Catherine Dunham zajmowała się badaniami antropologicznymi, w wyniku których pojawiły się takie sceniczne wykonania.

Pasja i szaleństwo rytualnego tańca dość wyraźnie obrazuje, skąd pochodzi ten uwłaszczeniowy przejaw emocji we współczesnej kulturze Czarnych. Kiedyś było to częścią mistycznego światopoglądu: taniec nie był jedynie sposobem na pokazanie pięknego ciała, umiejętności czy seksualności - był to kontakt ze światem tajemniczych duchów, które zgodnie z tym światopoglądem bezpośrednio uczestniczyły w życiu ludzi. A ich emocjonalne reakcje w tańcu były tak gwałtowne, ponieważ ludzie tańczyli nie tylko dla siebie, ale także dla komunikacji z zaświatami. Nie zawsze jest to oczywiste dla współczesnego człowieka, ale jest to organiczna część duchowej treści tańca ludowego jako części folkloru.

Mówiąc o ciemnej stronie, przejdę do podobnych motywów i tematów w twórczości Michaela.

Teledysk "Black or White" zobaczyłam po raz pierwszy w pełnej wersji na początku lat 90-tych, kiedy klip ten został wypuszczony. Wtedy nie interesowałam się jeszcze jakoś szczególnie twórczością Michaela Jacksona. Byłam bardzo młoda i daleka od kultury masowej, w tamtym czasie moimi "idolami" byli przedstawiciele stojących na wysokim poziomie choreografii: wielcy tancerze baletowi, gwiazdy flamenco, autorytatywni przedstawiciele klasycznych tradycji.

I wtedy zadziwiła mnie druga część z panterą. Wciąż uważam to za jeden z najlepszych tańców Michaela - w tym sensie, że jest to czysty strumień agresywnej pasji, nawet jeśli wszystko to było zagrane przed kamerą. Jest to jednak taniec improwizowany, który faktycznie powraca do korzeni. W dzisiejszej masowej kulturze popularnej - to UNIKALNY przypadek prawdziwego namiętnego i duchowego tańca, który w tej dziedzinie nie występuje. W ogromnej większości przypadków widzimy gimnastykę lub wulgarne ruchy biodrami, a eleganckie tańce, stepowanie w stylu Freda Astaire’a, odeszły w głęboką przeszłość. Prawdziwa ekstaza na scenie popularnej najszczęściej jest nieobecna, podobnie jak klasa.

Po obejrzeniu tego teledysku chciałam powiedzieć: "Brawo, Michael!" Chociaż nie byłam jeszcze jego fanem. W ciągu kilku minut ten człowiek, jedyny na nieboskłonie popu posiadający tę pierwotną spontaniczność, zrobił coś ważnego, czego przed nim nie zrobił żaden tancerz estradowy o światowej sławie. Wyprowadził na światło dzienne ekstatyczną improwizację, umieszczając ją w zupełnie niepowiązanym z tym teledysku, w pełni poświęconemu czemuś pozytywnemu, jedności narodów i chłopięcym zabawom. Kontrast jest uderzający, a nawet dziki, a tym samym jeszcze bardziej niezrozumiały dla człowieka z ulicy i wywołujący wiele kontrowersji i niechęci. Być może Michael stworzył intuicyjnie taką kontrastującą i sprzeczną konstrukcję wideo, licząc na to, że jego strumień świadomości znów zaszokuje publiczność.

Jeśli spojrzeć na historię kultury młodzieżowej w ciągu ostatnich 40 lat, to w zachowaniu Michaela w tańcu pantery nie ma nic nowego: uderzać przedmiotami i wykonywać wyzywające, seksualne ruchy zaczęto na długo przed nim. Wielu muzyków rockowych uważało za regułę pod koniec koncertu rozbijanie z furią własnej gitary, a nawet podpalanie całego sprzętu na scenie. Dlatego rozbijanie przez Jacksona szyb w jakimś samochodzie-rekwizycie na planie filmowym jest niczym, w porównaniu do tego, co muzycy rockowi robili na długo przed pojawieniem się tego teledysku.

Jednak żaden z nich nie tańczył ...

Zwracam uwagę, że w choreografii nie ma nic nowego, Michael po prostu dał mieszankę ze swojego zwykłego arsenału, zaczynając od elementów klasycznego kroku, a kończąc na swoich słynnych "falach" i łapaniu się za krocze. Zwykle w każdej improwizacji jest strumień pewnych znajomych ruchów, a potem gdzieś w jednym lub dwóch miejscach pojawia się jakieś olśnienie, gdy ciało samo robi coś tak nowego, że później patrzysz na nagranie i mówisz "Oho!"

Usuń nastrój z tego klipu, a pojawi się raczej bezsensowny zestaw ruchów ciała, z których połowa przyciąga uwagę poniżej pasa. W rzeczywistości wiele osób tak to widzi. Ich uwagę najbardziej przyciąga fakt, że Jackson przewraca pojemnik na śmieci i głośno zapina spodnie. "Co to jest?" - to główne pytanie przeciętnej babci, która ogląda to wieczorem w telewizji razem ze swoją wnuczką ...

Przyznam, że pomimo tego, iż jestem raczej konserwatywną osobą, dla mnie istnieje bardzo wyraźna różnica między tymi wszystkimi "poniżej pasa" wybrykami Michaela i wulgarnymi przejawami współczesnej kultury. Wewnętrzne wypełnienie jest inne. Dla niego jest to i po części szokowanie i echa jego afrykańskich korzeni. Myślę, że lubił drażnić tym publiczność (na jego miejscu też bym lubiła), ale mimo to, ma to bardziej neutralny odcień, niż się powszechnie uważa. Znaczenia należy szukać w charakterze afrykańskich tańców. Omówię jeszcze tę kwestię bardziej szczegółowo później.

Tymczasem powrócę do tworzenia klipu "Black or White". Sam tytuł naprowadza na serię myśli. Z jednej strony "Czarne i białe" - wyraźnie mówi o różnicach rasowych. To jest znaczenie zewnętrzne i to, o czym śpiewa się w piosence. Jednak zawsze chciałam spojrzeć na to z jeszcze jednej strony – jak na "czarne" i "białe" w ludzkiej duszy.

Pierwsza, "przyzwoita" część - biała, druga - czarna, wraz z jej ciemnością i czarną panterą. Często boimy się naszej ciemnej strony, ukrywamy ją głęboko i ze wszystkich sił myślimy o samokształceniu. Niemożliwe jest jednak pokonanie ciemnych stron bez aktywnego uświadomienia ich sobie i zrozumienia ich natury. Innymi słowy, potrzebujemy właśnie tego konstruktywnego dialogu ze złym duchem ... swego rodzaju duende.

Świadomie lub nie, Michael w tym tańcu dał upust czemuś nagromadzonemu. To całkowite wyzwolenie - nie ma znaczenia, czy jest to przyzwoite, ważne jest tylko, żeby wylać z siebie wyzwalającą energię. To jest ta sama walka, która wywiązuje się u Hiszpanów, jeśli nawiedza ich duende. W takiej chwili nie myśli się o przyzwoitości i łagodności, ważne jest, żeby być maksymalnie otwartym i szalonym w swojej namiętności i bólu.

I chociaż wiem, że czarna pantera, jako symbol, ma związek z jednym z ruchów społecznych czarnych Amerykanów, ale wciąż jest w tym jakiś pradawny przekaz. Powiedziałabym nawet, echa totemizmu. Znowu, jakiś związek z wściekłym i prostolinijnym duchem zwierzęcia, mistycyzm, transformacja. A jednocześnie, ujawnienie swojego wewnętrznego szatana, który skrywa się gdzieś w każdym człowieku – wypuszczenie na zewnątrz pantery. To tak stare, jak świat - i dlatego działa.

Ogólnie rzecz ujmując, w twórczości Michaela pojawiało się wiele archetypowych obrazów i dzięki temu stała się ona nadzwyczaj treściwa, czarująca, w przeciwieństwie do wielu słodkich popowych obrazów naszych czasów. Łącznie z jego nieuchwytną i tajemniczą miłością do księżyca, na cześć którego nazwał swoją choreograficzną atrakcję moonwalk (moon walk). Dla wielkiego wrażenia.

Wszyscy wiemy, ilu poetów i artystów zainspirował księżyc: śpiewano o nim w romansach lub kojarzył się z przerażającymi tajemnicami ciemności i nocy. Wszystko znowu wiąże się z folklorem i naszą wspólną naturą. Nie chcę teraz opisywać szczegółowo koncepcji księżycowych przesądów, mitów i kultów, które wpłynęły znacznie na sztukę światową - kwestia ta jest bardzo ważna w hiszpańskim folklorze i moich osobistych poglądach – dlatego, że jeśli teraz “wsiądę na ulubionego konia”, to ryzykuję, że mnie zbytnio poniesie. Chcę tylko powiedzieć, że bez księżyca w tańcu nie można się obejść. Jeśli oczywiście tańczy się intuicyjnie, na wyczucie, jak mówił o tym Michael: "Tańcząc, nie powinieneś myśleć, ale czuć".

‘ZŁY TANCERZ’

Teraz o samych ruchach – i o tym, o czym obiecałam powiedzieć powyżej. Wiecie, seksualność, agresja i namiętność mają ze sobą wiele wspólnego. Można powiedzieć o wielu tańcach ludowych, gdzie jest patos i namiętność. Każde zachowanie osoby w tańcu, w którym jest nieskrępowana i emocjonalna, może być postrzegane jako przejaw seksualności, ponieważ granica między zwykłymi emocjami i podstawowym instynktem jest w zasadzie bardzo subtelna. Nie oznacza to jednak, że ta granica w ogóle nie istnieje.

Fred Astaire bardzo trafnie powiedział kiedyś o Michaelu: "Jesteś złym tancerzem". Nie była to jednak złośliwość, oznaczało to namiętność wykonania, coś szalonego, wyjątkowo atrakcyjnego. Nastrój bardzo mocno wpływa na to, jak zachowuje się ciało. W ruch trzeba umieć włożyć uczucia i energię, dopiero wtedy taniec staje się tańcem, bez tego pozostaje tylko gimnastyką. Przy czym, jeśli uczucia są imitowane poprzez mimikę twarzy, ale nie są przeżywane wewnątrz, to i tak otrzymujemy karykaturę, nienaturalne grymasy.

Warto pamiętać, że w sztuce podstawowa jest duchowość, a technika jest drugorzędna. To w sporcie technika jest podstawowa, ale taniec nie jest sportem. Michael Jackson miał wszystko na swoim miejscu. Aż do ostatniego oddechu. Wiele jego ruchów wyglądało tak wyraziście, plastycznie i perfekcyjnie nie dlatego, że doskonale opanował technikę (chociaż, oczywiście, potrafił wiele), ale z tego powodu, że żył w pełni każdym ruchem, także przez podświadomość, która potokiem wypływała z tego perfekcyjnego połączenia plastyki z muzyką. Niestety, zazwyczaj nie można się tego nauczyć. To niesie ze sobą tylko naturalny, prawdziwy talent.

Taniec Michaela, jeśli o to chodzi, nie jest najbardziej technicznym tańcem na ziemi. Nie robił skoków ze szpagatem, nie uderzał pięćdziesiąt razy obcasem w ciągu sekundy, nie kręcił 32 fouette, chociaż czasami robił rzeczy niesamowite dla ludzkiego ciała. Można jednak popatrzeć na wielu współczesnych tancerzy, zwłaszcza młodych, którzy robią rzeczy, jakich Michael na przykład nie potrafił. Jednocześnie nazywamy go wielkim, a ci tancerze są często postrzegani jako zwykli statyści. O co chodzi?

Powtórzę: o artystyczny talent, o energię, o tę szamańską magię i charyzmę. Wielkość na scenie nie zaczyna się, gdy tancerz wzlatuje trzy metry w górę, robiąc salto-mortale. To zadanie artystów cyrkowych. Technika jest tylko środkiem, który wykorzystuje sztukę tańca, a talent w tej sztuce nie zaczyna się od techniki, ale od umiejętności mówienia i rysowania ciałem, przekazywania odcieni, znajdowania niuansów ekspresji, indywidualnej mowy ciała. Pełną wielkość w tańcu człowiek osiąga tam, gdzie może zamienić niewielki gest w mały spektakl, sakralne przedstawienie. A Michael Jackson wiedział, jak to zrobić. Ponieważ był geniuszem.

Pamiętam, że nie jeden raz raziły mnie wypowiedzi niektórych ludzi na temat zbytniego rozdęcia jego sławy. Np. Michael sam nie wymyślił moonwalka, ale rzekomo Marcel Marceau. Po pierwsze, jeśli spojrzeć na historię problemu, to ruch ten istniał na długo przed pojawieniem się Marceau. Po drugie, powiem od siebie, że moonwalk to rodzaj fetyszu w konkretnym tanecznym stylu, w tańcu Michaela Jacksona.

Jest taka ciekawa reżyserska zasada w choreografii - wielu z niej korzysta - polega na znalezieniu jakiegoś oryginalnego, zapadającego w pamięć ruchu, który wykorzystuje się w momencie kulminacji w przedstawieniu. Ten ruch musi być czymś oryginalnym lub po prostu zabawnym, ale niekoniecznie technicznie złożonym.

Znalezienie takiego ruchu jest również poważną zasługą. To jest dokładnie to, co można powiedzieć o moonwalku: jest to dość prosty ruch techniczny, którego, w razie potrzeby, można nauczyć każdego, chociaż troszkę zaprzyjaźnionego ze swoim ciałem, człowieka. Nie biorę pod uwagę jego skomplikowanych wersji, kiedy ruch idzie na bok lub z rotacją, to jest trudniejsze. Jednak moonwalk w klasycznej formie, z przesunięciem wstecznym, może opanować nawet nieprofesjonalista. Niezwykły ruch, tak. Dodatkowo trzeba zrozumieć zasadę tego ruchu, żeby go wykonać, ale to właściwie wszystko.

Talent Michaela zdecydowanie lepiej wyposażył go w zakresie plastyczności i techniki, tak, że na tym tle moonwalk, to tylko drobnostka. Jak porusza się całe jego ciało, jaka koordynacja, jakie poczucie rytmu! I jakie on wykonuje obroty! Przekracza po prostu wszelkie granice. O takich elementach można mówić tylko w przypadku bardzo utalentowanych profesjonalistów.

A przy tym, wszyscy i tak automatycznie nazywają moonwalk sensacją. To wyłącznie efekt informacji ... A wszystko dzięki pomysłowości i utalentowanemu reżysersko-choreograficznemu manewrowi. Wykonaj taki niebanalny ruch podczas takiego koncertu, jakim jest jubileusz Motown, zapamiętaj, żeby jeszcze włożyć w to mnóstwo energii - i oto masz rezultat.

Kiedy dziennikarze mówią o tańcach Michaela, najczęściej wspominają moonwalk jako jego szczególne osiągnięcie w technice tańca. Jednak moonwalk to wydarzenie historyczne, jeśli chcecie, ale nie główny wkład Michaela Jacksona w sztukę tańca. Ma o wiele poważniejsze rzeczy. A przede wszystkim, nie jakieś specyficzne elementy tańca, ale jego własny niepodzielny styl, jego bogatą i ekspresyjną w najdrobniejszych szczegółach mowę ciała, a także specjalne podejście do tańca.

Perfekcja nie ma granicy. Na świecie jest mnóstwo ruchów tanecznych i technik tańca, które będą się mnożyć bez końca. Jednak w historii zapisują się ci tancerze, którzy potrafili stworzyć na scenie coś takiego, co doprowadzało tłumy ludzi do szaleństwa, co sprawiało, że kochali, płakali, radowali się i PRZEŻYWALI. To najważniejsza rzecz w twórczości artysty. Jeśli udało ci się rozpalić ogień w duszy (twojej i widzów), to jesteś mistrzem. A wszystkie ruchy i techniki służą jedynie jako środki i narzędzia do tworzenia tego efektu. Ważne jest w nich harmonijne połączenie wszystkiego w jednym organizmie, tak samo, jak muzyka składa się z siedmiu nut w różnych oktawach i dźwiękach. Bywa jednak tak, że jedna muzyka porusza i zachwyca, a druga - nie. Tak samo jest z tańcem.

Powróćmy ponownie do korzeni. Kiedy ludzie rozmawiają o tańcach Michaela, często wspominają legendarnego Freda Astaire'a i jego numery. To prawda, że Michael bardzo dużo “odziedziczył”. Cały ten "gangsterski" styl, z naciskiem na buty i kapelusze, te stroje, te kolory i efekty świetlne, a także bezpośrednie wykorzystanie tanecznych elementów stepowania.

Jednak znowu szokuje to, że wziął stamtąd tylko czysto zewnętrzne techniki - jako motywy z klasyki sztuki estradowej - i połączył ze swoją spontaniczną afrykańską namiętnością. Przy czym, nie tyle w charakterze wykonywania stepowania przez czarnych stepujących tancerzy, ile w bezpośrednim i namiętnym charakterze tańców ludowych Afryki i Karaibów. Kiedy wesołość, blask estrady i elegancja nagle gwałtownie wpada w strumień spontanicznego szamańskiego tańca w rytmie bębnów. To nie przypadek, że Michael idealnie dopasowuje się wyglądem do brazylijskich bębniarzy w teledysku "They Don’t Care About Us". Ta sama natura.

Ciekawostką jest to, że Michael tylko z daleka przypomina estradowego dandysa w lakierowanych sztybletach: to tylko teatralne rekwizyty do stworzenia efektu. Nie ma sztybletów z getrami, ale czarne mokasyny i białe skarpetki, pod czarną kurtką ukrywa podkoszulek i koszulę, którą w dowolnym momencie rozdziera, a pod eleganckim kapeluszem niedbale powiewają włosy, które nie mają nic wspólnego z brylantyną zadbanych tancerzy dawnej estrady. Wszystko to jest potrzebne głównie do tego, żeby pojawić się w nakierowanej smudze światła. Nawiasem mówiąc, to teatralna technika, stara jak świat, wszyscy jej używamy i Michael też jej nie wymyślił, ale zaczerpnął ją od klasyków. I teraz ten czarno-biały światłocień z kontrastowym oświetleniem, w który zazwyczaj jeszcze wplatała sie albo lśniąca rękawiczka, albo koniuszki palców oklejone plastrami - wszystko to stanowiło pierwszy, intrygujący akord tajemnicy ... Taki dżentelmen w czerni, wyłaniający się z ciemności. Archetyp, który porusza serca kobiet od czasów komedii płaszcza i szpady. Kobieta może nie widzieć jego twarzy, ale już marzy o nim, jak o romantycznej postaci tajemniczego kochanka, który w nocy wspina się do jej okna. Oto i kapelusz, naciągnięty na oczy.

Najbardziej wymownymi częściami ciała w tańcu są z reguły ręce i stopy. Zwłaszcza ręce. Do tego, żeby coś wyrazić, ręce u człowieka znajdują sie na trzecim miejscu, po słowach i mimice twarzy. Gestykulują, mówią, mogą i śpiewać. Często mówię uczniom, że ręce - żeby naprawdę były ekspresyjnymi i tańczącymi - muszą być przedłużeniem bodźca, który pochodzi od ciebie, z twojego pola widzenia, z twoich uczuć. Dlatego dłoń i czubki palców – to źródła, z których wypływa energia. I to musi być widoczne w każdym sensie. Ręce są najbardziej finezyjną materią w ruchu.

Michael wzmacniał efekt wizualny za pomocą swoich plastrów i rękawiczek. Były niczym mówiące wiązki energii, wyłaniające się ukradkiem z czerni całego, tajemniczego obrazu. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku skarpetek, eksponowały stopy. I cała ta elegancka magia dżentelmena w czerni nagle ujawniała dziką, afrykańską ekstazę, która kryła się pod całą tą teatralną atrapą. Ruchy stepowania wnikały w zmysłowe wygięcia ciała, słynne, bezpośrednie chwyty za krocze i szaleńcze rozrywania koszulki.

To działa lepiej niż jakikolwiek fachowy striptiz. Dlatego, że jest to uwodzenie na poziomie podświadomych skojarzeń i energii, na poziomie piękna, a nie fizjologii. W ten sposób Michael przykuwał uwagę najbardziej wymagających kobiet i młodych dam, których nie można kupić za pomocą władczej męskości.

Czy Michael o tym wiedział? Intuicyjnie rozumiał to doskonale, uświadamiał sobie też, że przyciąga wiele uwagi - jednak nie przywiązywał do tego żadnej wagi. Akurat to pomagało mu tańczyć naturalnie, niewinnie i bez zahamowań, jak dzikus. Dlatego jego ciało stawało się uwodzicielskie i pożądane, a dusza pozostawała wypełniona wirem czystej energii. Jest to zmysłowość innego, wyższego poziomu, gdzie ciało w pełni podporządkowuje się duchowości.

Będę zaprzeczać, że Michael miał teledyski i występy całkowicie nastawione na bezpośrednie ukazywanie seksualności - tańczył z kobietami i opowiadał w tańcu o wszystkich aspektach związków. Każdy artysta w swojej twórczości odzwierciedla najróżniejsze aspekty życia, w tym miłość i seksualność. Warto jednak zrozumieć, że nie każdy taniec poświęcony jest temu tematowi, bez względu to, jakie były w nim ruchy.

Często zabawnie jest patrzeć na ludzi, którzy doszukują się w tańcu wielkiego, seksualnego podtekstu, chociaż wcale go tam nie ma. Zacznijmy od tego, że taniec jest sztuką, w której ciało aktywnie uczestniczy. I ciało może nawet nieświadomie przekazywać coś, co postronnemu widzowi może wydawać się seksowne. Można po prostu leżeć na plaży i się relaksować bez niepotrzebnych myśli, ale w tym samym czasie ktoś będzie na ciebie patrzył i być może doświadczał seksualnych przeżyć. W rzeczywistości jest to problem patrzącego i, prawdopodobnie, twojego wyglądu, a nie twojego wewnętrznego sygnału.

To przykład na to, że sam artysta może zawrzeć w tańcu różne przesłania, albo w ogóle niczego konkretnego nie zawiera. I seks może nie być tam na pierwszym miejscu. W przypadku Michaela zasadniczo tak było. Był zbyt religijny, skromny i uduchowiony, żeby stale koncentrować się na takich rzeczach. Nieświadoma seksualność była w nim nieustannie, jak w każdym człowieku, ale nie przerodziła się w nieustanną, bezpośrednią pokazówkę i wulgarne uwodzenie. Pokazówkami, na miejscu i nie na miejscu, zajmują się wszyscy artyści popowi, poczynając od Madonny, a kończąc na współczesnych "chłopcach-króliczkach". Kręcą tyłkami i wyraźnie dają tym do zrozumienia, że ich tyłek powinien podniecić kogoś na widowni. Rzuca się to wyraźnie w oczy nawet w tych tańcach, gdzie można było się bez tego obejść. Ogromna większość piosenkarzy pop ma obsesję na punkcie swojej seksualnej atrakcyjności: chcą być tak pożądani, że czasami nie wnoszą na scenę nic poza seksem, w jego najbardziej prymitywnej formie. Co, tak naprawdę, pozbawia ich prawdziwego uroku.

A u Michaela tego nie było. W jego tańcu nigdy nie było tępej, podniecającej pokazówki. To była naturalna, normalna zmysłowość. I ani razu, nieprzyzwoitość. Wychodząc tańczyć, odcinał się od logicznych informacji werbalnych. Po prostu tańczył jak wszyscy jego przodkowie, którzy chodzili w Afryce prawie nago i nie nadawali swojej nagości jakiegoś specjalnego znaczenia. Byli seksowni, pałali namiętnością, ale wulgarność nie była im znana. Dlatego, nawet świadomie wykorzystując w tańcu techniki spektaklu, Michael i tak zmieniał to w spontaniczność dziecka i dzikiego szamana. Najczęściej po prostu tańczył, jak mu się podobało, czerpiąc przyjemność z samego tańca, a nie z myślenia o tym, jak to kogoś podnieca. Taka jest różnica między nim a wieloma innymi artystami estradowymi.

Ogólnie rzecz biorąc, w tańcach, mających odległe i prastare korzenie ludowe, w zasadzie jest wiele ruchów o zmysłowym, seksualnym charakterze. Przykładowo, jeśli spojrzeć na to, jak zwykli, hiszpańscy Cyganie tańczą na rodzinnych przyjęciach, można zauważyć, że w niektórych zabawnych tańcach wykonują bardzo chuligańskie i nieskrępowane ruchy. Jednocześnie, w codziennym życiu ci ludzie stosują się raczej do patriarchalnego porządku, u dziewcząt ceni się i kultywuje dziewictwo.

Jeśli spojrzy się na tańce ludowe Latynosów i Czarnych w USA, to tam również można zobaczyć wiele frywolnych ruchów. W tym, chwytanie się za krocze. A ilu Brazylijczyków potrząsa różnymi częściami ciała ... To wszystko jest seksowne.

Jednak wszystkie tańce ludowe były niegdyś atrybutem pogańskich kultów i świąt. Zadaniem ruchów, które sugerowały coś seksualnego, była gloryfikacja płodności, urodzaju, zdrowego potomstwa. Przy takim znaczeniu nie chodziło o to, żeby podniecić widza, ale o to, żeby uczcić życie i odprawić obrządek religijny. Energia, którą ludzie uwalniali w tańcu, popadając w ekstazę, miała zapewnić dobrobyt ich plemieniu i odzwierciedlać ich jedność z wyższymi mocami i naturą. Oznacza to, że seksualność ruchów była środkiem, a nie ostatecznym celem. I dlatego w tych kulturach wszystkie te ruchy wyglądają zmysłowo, naturalnie i bez nadmiernej nieprzyzwoitości. Z tego prostego powodu, że ci ludzie przyzwyczaili się do tych ruchów od dzieciństwa i nie przywiązują do nich zbyt dużej wagi. Nie przekraczają granicy, robią to, co przychodzi naturalnie.

Jeśli wziąć przykłady ludowych tańców afrykańskich, to można zwrócić uwagę na to, jak tańczą małe dziewczynki z Senegalu, bawiąc się na ulicy swojej rodzinnej wioski. To zwykła dziecięca zabawa, którą można porównać do tego, jak białe dziewczynki mogą skakać na skakance na swoim podwórku. To zabawa - bez żadnego podtekstu. Niemniej jednak, senegalskie dziewczynki zwykle wykonują szybkie, rytmiczne ruchy bioder, a czasami wciskają spódnicę między nogi. Można to nazwać nieprzyzwoitym w tradycyjnych kulturach europejskich, ale w Afryce tym ruchom oczywiście nie przypisuje się nieprzyzwoitego znaczenia i tak naprawdę, nie wykonuje się ich z wydźwiękiem nieprzyzwoitości.

Można zauważyć podobne ruchy i u tańczących profesjonalistów, np. u amerykańskiej trupy Chucka Davisa - zespołu afrykańskiego i afroamerykańskiego tańca, wykonującego tańce w tradycyjnym stylu. I w tym przypadku zwróćcie uwagę na ułożenie ciała, jak poruszają się ręce i nogi i na to, jak swobodnie i naturalnie jest to wykonywane, a także na fakt, że wśród ruchów jest wiele takich, które mogłyby być wulgarne, gdyby przypisano im przysłowiowe znaczenie nieprzyzwoitości. Mówiąc najprościej: ruch nieprzyzwoitym czyni nie tyle część ciała uczestnicząca w nim, ile jego prezentacja i postrzeganie.

Przyznam, że jeszcze w dzieciństwie doszłam do wniosku, że cała współczesna, popularna w mediach kultura muzyczna i taneczna, wywodzi się z Afryki. To, że tak powiem, jest zbyt oczywiste. Jednak później, kiedy zobaczyłam afrykańskie tańce w filmie "Tańcz, czarna Ameryko!", odniosłam znacznie sugestywniejsze wrażenie i uświadomiłam sobie wyraźnie coś, czego nie boję się powiedzieć: połowa naszego codziennego życia związana jest z Afryką. Ogólnie rzecz biorąc, film "Tańcz, czarna Ameryko!" jest wspaniałym materiałem. Można tam zobaczyć historię tańców czarnoskórych, od ludowych prastarych korzeni do przejścia tego wszystkiego w taniec współczesny. Przed nami i stepowanie i różne estradowe występy z początku XX wieku, a także Lindy Hop. Wszystko to jest dziedzictwem Afryki. I cała estrada, w mniejszym lub większym stopniu, czerpie rytm z tego miejsca.

A najbardziej niesamowite jest to, że Afrykanie całkowicie zmienili pojęcie Europejczyków o tym, jak tańczyć. Gdzie są teraz europejskie walce i gawoty? Wysoka kultura tańca balowego i historycznego ma swoją niszę, szczególnie dla tych, którzy specjalnie tego się uczą. Natomiast afrykańska zasada swobodnego poruszania wszystkimi częściami ciała rządzi teraz w każdej dyskotece. Nawet najbardziej niezdarna część publiczności, która depcze tam w miejscu, wymachując rękami, i tak jest echem afrykańskiej estetyki ruchu.

HISZPAŃSKIE MOTYWY

Ponieważ zajmuję się kulturą flamenco, na długo przed napisaniem tego tekstu, zapytano mnie, czy kultura ta jakoś wpłynęła na twórczość Michaela. Powiem, że bezpośredniego wpływu, w istocie, nie ma, ale są punkty zaczepienia.

Wiele razy o tym mówiłam: kultury tańca ludowego i muzyki, takie jak flamenco i kultura Afroamerykanów (w tym jazz), są bardzo zbliżone drogą kreatywnego istnienia kierunku. I tu i tam, historia sięga prastarych korzeni etnicznych, w obu tych kulturach są wpływy afrykańskie (choć w różnym stopniu) i tu i tam występują tendencje do mieszania się i interakcji, zarówno w jedej jak i w drugiej są takie fundamenty jak improwizacja, plastyczność, rytm, ujawnianie silnych emocji i stanów ekstatycznych, często nawiązujących do mistycznych wierzeń odległej przeszłości. Łączy je i to, że flamenco jest także kulturą, która przez stulecia była chroniona przez te populacje, które śpiewały nie tylko o radości, ale także o ciężkiej doli, samotności, śmierci. Ponadto, w obu kulturach jest zwrócenie się ku chrześcijaństwu, tworzące ciekawe gatunki w ramach świąt kościelnych i śpiewania pieśni. Te dwie kultury często historycznie zderzały się ze sobą, powodując ciekawą mieszankę i nowe gatunki. W naszych czasach te dwie kultury nadal są ze sobą zaprzyjaźnione. Motywy murzyńskie odwiedzają sztukę hiszpańską w wielu różnych formach. Np. mieszany styl flamenco-jazz.

Jeśli mówimy o wpływie flamenco na Michaela, o ile mi wiadomo, kontaktował się trochę z Joaquinem Cortesem (jednym z najbardziej znanych tancerzy współczesnego flamenco). W twórczości i wizerunku samego Corteza można dostrzec wpływ Jacksona - choć jest on dyskusyjny, to jest coś wyraźnie wspólnego: np. czarny kapelusz, biały podkoszulek, długie włosy i mistrzowska umiejętność pracy z publicznością.

U Michaela echa flamenco wyraźnie widać tylko w teledysku "In the Closet". Po pierwsze, kilka razy pojawiają się tam hiszpańskie tancerki w długich, białych spódnicach. Nawet jeśli nie są to rodowite Hiszpanki, tańczą po prostu flamenco - jest to jednoznaczne. Po drugie, i te tancerki i Michael zaczesani są bardzo gładko, w stylu flamenco. Przy okazji, wielu zauważyło, że to było niezwykłe, zobaczyć Michaela z gładko zaczesanymi włosami. To jest właśnie cecha stylistyki: całą scenografię tego teledysku wykonano z akcentami hiszpańskimi i latynoamerykańskimi. Przy czym, akcentów hiszpańskich jest tam więcej. Nawet buty Michaela na obcasach przypominają te, które noszą hiszpańscy tancerze. A czystą Amerykę Łacińską odzwierciedla wizerunek Naomi Campbell - ubrana jest w króciutką sukienkę w stylu brazylijskiej lambady. Akcja teledysku rozgrywa się na tle charakterystycznych domów z białymi ścianami, jest to także klasyka południowej Hiszpanii i pod wieloma względami Ameryki Łacińskiej. Prawdopodobnie zrobiono to, żeby podkreślić erotyzm w tym klipie, ponieważ wszystko, co hiszpańskie i latynoamerykańskie, u wielu ludzi kojarzy się z namiętnością i seksualnością.

TANIEC W KADRZE

Chciałoby się jeszcze porozmawiać o konkretnych teledyskach i występach. Niestety, nie mogę za jednym zamachem ogarnąć wszystkich jego wspaniałych dzieł i ograniczę się do zaledwie kilku. Z teledysków z inscenizowanymi tańcami najbardziej lubię "Bad", "Smooth Criminal" i "Ghosts". To najbardziej profesjonalne i najbardziej genialne dzieła zarówno w zakresie produkcji, zdjęć, oryginalności - genialne połączenie kina i choreografii.

Głównym arcydziełem tańca w kadrze, z wykorzystaniem różnych wnętrz, schodów i przesuwania kamery z jednego wnętrza do drugiego, wraz z tańcem i scenariuszem akcji - jest oczywiście "Smooth Criminal". Wyższa szkoła jazdy w inscenizacji i tworzeniu pojedynczej, logicznej sekwencji ujęć ze wszystkim, co się tam dzieje w tańcu i dramaturgii. Przepiękna stylizacja motywu gangsterskiego w duchu dawnego Hollywood, gdzie każdy obraz, w dobrym tego słowa znaczeniu, jest teatralny.

Znalazło się tam też wspaniałe miejsce dla niestandardowej ekspresji Michaela: pauza bez muzyki, z wyciem, krzykami i kiwaniem głową - to i doskonały manewr reżysera i miejsce na tę dzikość, szamanizm. Oddaje trochę afrykański rytuał z patroszeniem kur i szaleństwem. Moim zdaniem, najlepszy moment w filmie, ponownie lekko wypadający z tego Hollywood i Broadwayu z gangsterami i tworzący piękny kontrast, który jednocześnie nie narusza ogólnego stylu.

W "Bad", jeśli mówimy konkretnie o części tanecznej, Michael jest absolutnie doskonały w swojej agresji i pracy z kamerą jak z partnerem. Na tym odbiorze zaaranżowany jest cały numer. Zsynchronizowany z Michaelem zespół tancerzy podąża za nim – to ich główna zaleta i wygląda to jak jakiś pojedynczy poryw, wyzwanie: ruch w kadrze w pełni przekonuje widza do tego wyzwania. Jednak pod koniec, w części "a cappella", jest ciekawy szczegół: cała uwaga jest tak skupiona na Michaelu, że inni nie grają nawet w połowie jego nerwów, wściekłości, podczas gdy jego całego trzęsie od emocji. Najwyraźniej daje z siebie wszystko, wszystko, co tylko jest możliwe, żeby z gniewu pociemniało mu w oczach, a otaczający go faceci stoją stosunkowo cicho. Przyjrzyjcie się im w wolnym czasie, to zabawne.

Ogólnie rzecz biorąc, "Bad" jest bez wątpienia jednym z najlepszych dzieł Michaela jako aktora, zdolnego do pokazania dwóch różnych postaci: skromnego ucznia, który musi pokonywać samego siebie w kontaktach ze złym towarzystwem, oraz pewnego siebie, groźnego i ekstrawaganckiego osobnika, w którego ten uczeń chce się przemienić, żeby stawić opór złu.

"Ghosts" - sam w sobie bardzo ciekawy film. Choreografia ponownie uzupełnia tam akcję - bardzo wyraziście ją uzupełnia, jest tam wiele dobrych nowinek w samych ruchach. A główne osiągnięcie, to obrazowość choreografii. Często "Ghosts" porównywano z osławionym "Thrillerem", ponieważ na pierwszy rzut oka, często wydaje się, że jest to tylko ponowne wykorzystanie skazanej na sukces tematyki horroru o zombie. Jednak w przeciwieństwie do “Thrillera”, ten film nie tylko ujawnia głęboki filozoficzny temat wzajemnych relacji między artystą a społeczeństwem, jednostką i mieszkańcami, tutaj też znalazło się znacznie większe pole dla choreografii.

W "Thrillerze" jest właściwie jeden mały numer taneczny, który jest zbudowany tak, żeby zachować równowagę między profesjonalizmem a dostępnością. Jest to również dobra, teatralna praca, gdzie wszyscy tancerze bawią się doskonale, grając różne zombie. Mają gdzie pokazać zarówno plastyczność, jak i ekspresję. Z drugiej strony, to taniec z "Thrillera" najczęściej trafia na flash moby fanów. Powodem jest nie tylko ogromna popularność tego tańca, ale także to, że łatwiej jest opanować tę choreografię, jeśli nie doskonale, to przynajmniej w przybliżeniu, żeby wyjść wielkim tłumem i mniej lub bardziej spójnie to wykonać.

A tańców z "Ghosts" nie każdy jest w stanie się nauczyć. Nie wspominając o tym, że bohaterowie tych tańców mają więcej czasu na ekranie i więcej okazji do wyrażania siebie. Jest więcej choreograficznych ciekawostek, wyrazistych elementów, tworzących iluzję obcości i pozaziemskiego tłumu duchów. Sam Michael gra kilka różnych ról i w każdej jego plastyczność lekko się zmienia, w zależności od konkretnej postaci. I jeśli po to, żeby stworzyć za pomocą przechwytywania ruchu taniec szkieletu, Michael wykonuje najbardziej rozpoznawalny, typowy zestaw "markowych" ruchów, żeby było wiadomo, kto tańczy pod postacią szkieletu, a następnie, wykonując podobny zestaw jego własnych technik w tańcu mera-grubasa, dodaje do tego dużo ironii, taniec staje się komiczny. Będąc pod postacią samego siebie ("Maestro"), wręcz przeciwnie, nie opiera się na rutynie, ale wprowadza całą kaskadę niebywałych elementów, które sprawiają, że choreografia w filmie jest całkowicie odmienna od jego innych, wcześniejszych tańców.

Warto powiedzieć kilka słów o “Billie Jean” – w końcu jest to symboliczna rzecz wśród solowych tańców Michaela. To jest jego arcydzieło, w oparciu o minimalizm, podobnie jak monolog w całkowicie pustej przestrzeni, w której nie ma nic oprócz światła. Tylko mistrz może sprawić, żeby ludzie nie znudzili się podobną formą prezentacji. Osobiście zawsze najbardziej interesuje mnie spojrzenie na improwizację, gdy pojawia się coś spontanicznego i niepowtarzalnego. A akurat w "Billie Jean" zawsze znajdzie się miejsce na improwizację. Dzięki swojej prostej elegancji i indywidualności, "Billie Jean" na długi czas stworzyła jeden z najbardziej pamiętnych wizerunków Michaela. To “Billie Jean” jest ciągle wykorzystywana do naśladowania i parodii Michaela, które w gruncie rzeczy są marnym widowiskiem. I właśnie "Billie Jean" stała się sensacją, która kiedyś wprowadziła Michaela jako artystę na zupełnie nowy poziom.

Jest dla mnie oczywiste, że występ na jubileuszu Motown w 1983 roku i wszystkie jego późniejsze koncertowe wykonania “Billie Jean” są diametralnie różne. Tam jeszcze nie tak gładko, jak w późniejszych wersjach, wykonał moonwalk. Być może podłoga nie miała poślizgu. Jednak bazując na emocjonalnym wkładzie, taniec ten jest tak naelektryzowany, że nie można go z niczym porównać.

Na koniec, kiedy Michael zatrzymuje się i patrzy na widownię ... Nie wiem, jak opisać ten wyraz jego oczu, ale wszystko w nim rozumiem. Moment, kiedy wszystko zależy od kilku minut. To jest inne ciało, którym się stajesz. Starasz się zachować w pamięci to, co się dzieje - zwykle pozostają w głowie jakieś momenty, kawałki, coś na poziomie wrażeń. Ale to taki wyrzut energii, jakby to nie były dwie minuty, ale dwie godziny pracy. Nie w odniesieniu do czasu, ale do wysiłku. I to jest oczywiście najsilniejszy kontakt z publicznością. To jest jeszcze bardziej inspirujące. Ponieważ, jeśli mówimy o wymagającej widowni, której po raz pierwszy musimy pokazać coś nowego - to szczególny moment. Patrzę na ten występ za każdym razem tak, jak na Michaela na egzaminie. Nie ma tam światła kierunkowego. Po prostu artysta na scenie. I to czasami jest bardziej spektakularne niż widowisko z efektami specjalnymi.

THIS IS IT

No i ostatnie: o mistrzostwie tancerza. I o tym, czy Michael zaczął tańczyć z wiekiem gorzej. Ja, niestety, słyszałam takie opinie o jego późniejszych występach w filmie "This Is It".

Powiem tak: można patrzeć na taniec na różne sposoby. Ważne jest jednak, żeby pamiętać, że taniec jest sztuką, a nie sportem. Już o tym mówiłam. To podstawa.

Oczywiście taniec wiąże się z ciałem, z formą fizyczną, dlatego w tej sytuacji można omówić niektóre aspekty techniki. Jedne aspekty są w balecie, drugie w tańcu ludowym, trzecie w tańcu estradowym, itp. Niezależnie jednak od znaczenia techniki w tym, czy w innym przypadku, i tak musimy zaczynać od treści artystycznych, a technice powierzyć rolę drugorzędną. Nie eliminuje to przykładowo konieczności pewnych podstaw przy wykonywaniu ruchów. Nie mówimy jednak o początkujących, ale o umiejętnościach wielkiej gwiazdy.

W rosyjskim balecie wiek emerytalny rozpoczyna się w wieku 38 lat. Rozumiecie? Nie w wieku 50 lub nawet 45, ale w wieku 38 lat! Obciążenia oczywiście są ogromne. Dlatego wiek w balecie klasycznym ma swoją specyfikę, a nie ogólną regułę dla każdego rodzaju tańca. Wystarczy jednak wziąć pod uwagę, że w ogóle istnieje taka praktyka, jak emerytura w wieku 38 lat.

Oczywiście, niektóre gwiazdy baletu tańczą dłużej. Maja Plisiecka w wieku 70 lat jeszcze wychodziła na scenę, ale już każdy rozumie, że wiek pozostawia swój ślad. Taki człowiek nie występuje już z dużą ilością spektakli. Jednocześnie, ludzie mogą chętnie kupić bilety na występ 70-letniej baletnicy, ponieważ chcą zobaczyć gwiazdę w wieku 20 lat i w wieku 70 lat. Ludzie chcą zobaczyć już nie idealnie wykonane fouette, ale indywidualność, wewnętrzną treść. Właściwie to, co stanowi główną artystyczną treść tańca, a najważniejsze jest to, że można ją zobaczyć w wykonaniu gwiazdy.

Podam inny przykład: we flamenco ludzie tańczą do późnej starości. Nie tylko nie ma tam emerytury od 38 lat, można powiedzieć, że tam po 30-tce wszystko się zaczyna. Jednak nikt nie jest w stanie cofnąć zmian fizycznych pojawiających się wraz z wiekiem i pogorszeniem stanu zdrowia. A Hiszpanie i tak tańczą, nawet jeśli nie są młodzi, bo znowu najważniejsza jest zawartość artystyczna. W tańcu flamenco duchowość i artyzm są ważniejsze niż technika. Dlatego starsi ludzie cieszą się czasami większą estymą, niż młodzi, ponieważ mają już COŚ do powiedzenia ze sceny. Jest to sztuka ludzi dojrzałych, którzy osiągnęli apogeum w tej sztuce, mających już duże doświadczenie życiowe. Bardzo ważne jest, żeby mieć osobowość, a żeby wejść na scenę i mieć coś do powiedzenia publiczności, trzeba się czymś różnić od innych.

Mówię o tym wszystkim po to, żeby zrozumieć różnicę, nie tylko między sztuką główną i drugorzędną, ale także po to, żeby jasna była różnica między techniką mistrza a techniką zwykłych wykonawców. Ważne jest, żeby zdawać sobie sprawę, że czasami mistrz różni się tym, że jest w stanie szokująco i NIEPOWTARZALNIE zrobić coś, co nie wymaga dużego wysiłku fizycznego. Jednak zwykli wykonawcy często ujmują tym, że wiedzą, jak wykonać bardzo wysoki skok, mogą idealnie nauczyć się tego, o co prosi choreograf. Zarówno jedno, jak i drugie, to profesjonalizm. Służy jednak różnym celom.

Michael Jackson to estradowy tancerz-artysta (Nie tancerz! Słowo "tancerz" jest nieprofesjonalne, jest synonimem tancerza ulicznego), który był tak bliski sztuce, jak to tylko jest możliwe, w najwyższym tego słowa znaczeniu, a nie imprezom sportowym. Czerpał dużo z tańca ludowego i teatru klasycznego i tworzył nie tylko przedstawienia z niewiarygodnymi sztuczkami, tworzył pełen treści dialog z publicznością i z Bogiem. Niech brzmi to patetycznie, ale takie było główne przesłanie, niósł JE publiczności. I czysto intuicyjnie i całkowicie świadomie, jak profesjonalny i bardzo oryginalny artysta.

Miał już 50 lat. Jego plastyczność była w idealnym stanie. Czego jeszcze potrzeba, żeby konkretnie jemu, konkretnie w jego gatunku muzycznym, mieć przyzwoitą formę fizyczną? Niczego.

Tak, wierzę, że nie mógł już tańczyć i skakać godzinami z takim samym wigorem, z jakim to robił w wieku 20 czy 30 lat. Bycie całkowicie zdrowym 50-latkiem na scenie i tak nie jest takie proste, jak bycie 30-latkiem. Istnieje bowiem różnica. W wieku 50 lat szybkość i zwinność nie są konieczne. Do marszobiegów są młodzi. A Michael potrzebował swojej indywidualności, plastyczności, temperamentu, energii. I TYLE. Miał to wszystko!

I kiedy pokazują Michaela w "This Is It", to - odstawiając na bok wszystkie uczucia sympatii do niego - z pozycji profesjonalisty najprościej można powiedzieć, że był milion razy lepszy od swojej grupy tanecznej. Ponieważ jego ciało żyje w tańcu w każdej sekundzie, jego ruchy taneczne są dla niego naturalne, są jego krewnymi. I bez względu na to, jak bardzo by się starali błyskotliwi, młodzi tancerze, nigdy nie zrobią tego zgodnie z ustaleniami. Niezależnie od tego, czy są po stokroć utalentowani i silni fizycznie. Dla mnie, szczerze mówiąc, wyjaśnianie tego jest nawet dziwne, ponieważ jest truizmem. Nie mogę jednak nie poruszać podobnych kwestii, ponieważ jestem oburzona brakiem zrozumienia podstawowych zasad, który napotkałam u poszczególnych osób. Ten brak zrozumienia martwi nie tylko w odniesieniu do takiej postaci, jak Michael Jackson, ale także w znacznie szerszym kontekście rozumienia tańca, jako zjawiska artystycznego i społecznego.

Zwracam uwagę na jeszcze jeden punkt, który należy wziąć pod uwagę: Michael nie tylko nie był już młody, ale przeżył wiele wstrząsów w swoim życiu. To jest fakt. I to, na ile był, czy nie był zdrowy, nie zmienia niczego w jego mistrzostwie. Jasne jest, że przeżył bardzo trudne życie, ale nie stracił przy tym zdolności do pięknego śpiewania i tańczenia. W filmie zaprezentowano to wystarczająco.

Można tylko powiedzieć, że Michael był na pewno bardzo zmęczony, ale jednocześnie pracował znakomicie.

O tym, jak tańczy w filmie, mogę powiedzieć tylko jedno: każdy kadr to małe arcydzieło. Czasami nie jest to niewyobrażalnie trudny taniec - jasne jest, że Michael improwizuje, robi gdzieś jedno i to samo, co często jest cechą improwizacji. To nie jest wysiłek, to rodzaj relaksu. Mówiąc krótko, "rżnie głupka". Jednak to jest w porządku, ponieważ on genialnie rżnie głupka: ma przy tym genialne ciało. Jego wygłupy są czymś wyjątkowym, czego nie można skopiować.

Michael dość wyraźnie powiedział kiedyś dziennikarzowi, Martinowi Bashirowi: "Tancerz nie powinien myśleć, powinien czuć". Całkiem trafnie. To uczucie przepływu. Można je łączyć z muzyką, ale może występować bez niej, jako samodzielna sekwencja wideo. Nie chodzi o to, że myśli całkowicie znikają z twojej głowy, po prostu taniec - to niewerbalna wiadomość. Podczas tańca nie może być poczucia napięcia psychicznego, bo inaczej nic się nie powiedzie - musi być poczucie wolności. Jeśli mówimy o technicznie złożonych elementach, takich jak skoki lub obroty, wymagają one większej koncentracji. Jednak plastyczność, która może wyglądać na bardzo skomplikowaną, często jest postrzegana przez tancerza jako element relaksu, a dokładniej uwolnienia. Wszystkie te fale ciała, wyginające się niewiarygodnie ręce, szyja, głowa, naciągnięta stopa - wszystko to wykonuje się łatwo, z poczuciem wolności. W taki sam sposób, jak wy każdego dnia po prostu chodzicie lub spacerujecie, tak plastyczność w tańcu staje się rodzajem naturalnej mowy ciała.

Tacy ludzie, jak Michael, nie opanowują sztuki plastyczności krok po kroku, oni z nią żyją. Oznacza to, że nie przychodzisz na lekcję baletu, rozmyślając i zastanawiając się nad tym, w jaki sposób dany ruch jest wykonywany, ale chwytasz sens tego ruchu, wykonujesz go i staje się on tak naturalny, jak oddychanie. Wiedząc o tym, umiesz go na zawsze. Najważniejsze jest to, żeby ciało i mózg zachowały równowagę, bez zakłócenia motoryki.

Kiedy mówią, że taniec to piekielny wysiłek, mają na myśli to, że po 5-20 minutach tańca odczuwasz zmęczenie, a po kilku godzinach tańca jesteś potwornie zmęczony. Nie znaczy to jednak, że w każdej minucie myślisz: "Och, jak mi ciężko!" Taniec przynosi poczucie pewności siebie i przyjemności, połączone z wysiłkiem fizycznym. Czasami taniec doprowadza do tego, że stopy są obtarte do krwi lub rozciągają się więzadła. Jednak podczas tańca starasz się maksymalnie ignorować te doznania i często w trakcie tańca nie są one w pełni odczuwalne. W ekstazie ból może nawet całkowicie ustąpić i tak bywa. Na scenie wszystko jest wspaniałe, cudowne i nieoczekiwane. Adrenalina. I czasami dopiero po fakcie, następnego dnia, uświadamiasz sobie, ile się go nagromadziło, gdzie cię boli i co boli.

Nie jestem lekarzem, żeby dokładnie i naukowo wyjaśnić procesy zachodzące w mózgu w takich sytuacjach, ale mogę powiedzieć, że scena często zmusza do aktywowania się ukrytych możliwości organizmu, które, znowu, pojawiają się dzięki współpracy z podświadomością i zdolności do korzystania z odmiennych stanów świadomości. Wszystko znów wraca do źródła tych rozważań. Czyli do tego, że Michael żył tańcem, a zatem absurdem jest twierdzenie, że jego późniejsze mistrzostwo mogło być w czymkolwiek słabsze, niż wcześniej.

POETA W TAŃCU

Rozprawka mogłaby jeszcze trwać i trwać, ale trzeba postawić kropkę. Narysowałam obrazek, na który mogłabym dalej nanosić szczegóły opisujące nastrój, ponieważ temat sztuki tańca jest na całym świecie niewyczerpany, a Michael jest w nim trwałym, niezmiennym elementem. Mam tylko nadzieję, że mogłam przedstawić istotę rzeczy na tym obrazku.

Podsumuję ten wynik. Taniec łączy w jedno duchowość i materię, odsłaniając nam zasłonę tajemnicy i tajników, przenosząc naszą świadomość daleko poza granice licznych ram i łańcuchów. Jest wielu dobrze tańczących ludzi, ale wśród nich nie ma wielu tancerzy, którzy są Artystami przez wielkie A.

Gatunek nie jest ważny, skala popularności nie ma znaczenia, ważne jest, jak bardzo artysta poświęca się sztuce, jak bardzo docenia ten wielki dar, jaki posiada, ile daje swoim odbiorcom. Dar - to nie tylko talent, a nawet nie genialność, dar – to sama możliwość służenia tańcowi za pomocą danego ci talentu, kochając go bezgranicznie, czując jego święte i uniwersalne znaczenie.

Michael Jackson był jednym z tych tańczących "poetów", którzy gorąco kochając taniec, wnosili na scenę jego esencję, tę iskrę, która przenosiła widownię poza znajome ramy, łącząc ją z szalonym żywiołem energii, emocjonalności i piękna, którego nie można zrozumieć za pomocą prostej logiki, ale można go poczuć. To, w jaki sposób potrafił ujawniać swoje emocje i wyławiać w strumieniu improwizacji wspaniałe szczególiki, dane jest nielicznym tancerzom i nie jest dane żadnemu z popowych piosenkarzy. Te duchowe przeżycia i ta estetyka, które wprowadził na scenę, są wyjątkowe, niezrównane. Jednoczesna złożoność i prostota większości tego, co zrobił, zrodziły geniusza. I jeszcze przez wiele lat nie znajdzie się następca takiego formatu i w tych gatunkach, w których tworzył. Chciałoby się, żeby to zrozumieli nie tylko fani jego twórczości.

Cieszę się, że żyłam w tym czasie, kiedy on żył i cieszę się, że żyłam w tych czasach, kiedy mogłam oglądać jego teledyski bez zbędnych komentarzy i oceniać go obiektywnie. Wiele lat później modnie było go lżyć i uważać za dziwaka. Do tego stopnia, że czymś strasznym było powiedzieć na głos, że lubi się Michaela Jacksona. Jednak to nie powstrzymało mnie przed zobaczeniem w jego sztuce tego, co najważniejsze.

Jednak jego los boli. Szkoda, że zbyt wiele talentów w życiu jest postrzeganych przez pryzmat negatywów - z jakiegoś powodu, w ludzkiej naturze istnieje taka prawidłowość. Historia powtarza się ze smutną regularnością. Utalentowany, wszechstronny człowiek, wyraźnie uzdolniony i w dziedzinie muzyki i w dziedzinie tańca i w realizowaniu wszelkiego rodzaju pomysłów teatralnych, jest znany ogółowi społeczeństwa nie z najlepszych przykładów swojej pracy, ale z poszczególnych fragmentów teledysków, które częściej pojawiają się w telewizji i z tabloidowych sensacji, które nie są warte żadnej uwagi. Do tej pory w naszej telewizji nie można zobaczyć żadnego przyzwoitego programu o nim - tylko nędzne rzemiosło, gdzie wiecznie mylone są imiona, daty, informacje są wypaczone, a tak naprawdę nic nie mówi się o jego twórczym darze. A najlepsze nagrania koncertowe i filmy nadal oglądają w swoim kręgu tylko fani. Szkoda. Pozostaje tylko westchnąć i mieć nadzieję, że najwyższa sprawiedliwość postawi wszystko na swoim miejscu. A my jej w tym pomożemy naszym skromnym wkładem.

Wierzę, że pewnego dnia Michael, jako twórca, stanie się klasykiem i zostanie zapamiętany nie tylko jako zwykły popowy idol, ale jako "wytańcowujący marzenia" wielki artysta i humanista.

Autor tłumaczenia: kato


Masz uwagi do tekstu? Podoba Ci się tłumaczenie? A może zauważyłeś błąd? Napisz!


Please leave following field blank:

Komentarze

20/07/18 12:51 ♥ Jolanta ♥
...dzisiaj 12:31 AmeliaAdamska14... musisz czytać uważniej... to przemyślenia Lubow Fadiejewej na temat tańca,rozprawka.

20/07/18 12:31 AmeliaAdamska14
To jest książka?

19/07/18 23:23 Michaelina
Boże, co za uczta przeczytać taki tekst o Michaelu i jakże wymowne dwa ostatnie akapity autorki w kontekście całości. Jestem poruszona. To dzięki Tobie Kato mogłam w tym uczestniczyć...dziękuje z całego serca <3

19/07/18 12:08 AmeliaAdamska14
Dzięki za tłumaczenie

19/07/18 09:59 juka
Wow! Świetny tekst i genialne tłumaczenie. Kato, jesteś wielka! ❤️

19/07/18 09:59 juka
Wow! Świetny tekst i genialne tłumaczenie. Kato, jesteś wielka! ❤️

18/07/18 20:40 kato
Dziękuję dziewczyny :) powiem szczerze, że byłam zafascynowana tym tekstem, kiedy go przeczytałam. Po raz pierwszy spotkałam się z taką analizą i tańca i Michaela jako tancerza -artysty. Jest to tym cenniejsze, że nie wypowiada się na ten temat laik, ale profesjonalista, osoba, która zna temat od podszewki i wie, o czym mówi. Cieszę się, że odebrałyście to tak samo, jak ja :)

18/07/18 19:40 marjol ❤
Jestem tego samego zdania , nigdy nie miałam Michaela za tancerza , zawsze pisałam o nim jako tancerzu artyście ❤ Mamy wśród fanów znajomych którzy tańczą taniec Michaela i zawsze uważałam i uważam za super zdolnych ludzi , bo wykonując ruchy Mja trzeba mieć talent żeby umieć naśladować wybitnego artystę ❤✌ Szacun dla Was wszystkich nie wykluczając naszego fantastycznego Majkela Dżeksona , ale to już inna klasa 💖💖💖💖💖 dziękuję kato 💖

18/07/18 18:21 ♥ Jolanta ♥
Jestem oszołomiona po przeczytaniu tej rozprawki... jeszcze nigdy nie spotkałam się z tak wspaniałymi słowami określającymi taniec... muszę przyznać , że właśnie w ten sposób odbierałam i odbieram taniec Michaela ,jak pisze o nim Lubow Fadiejewa...to przeżycie nie tylko wzrokowe ale i duchowe... głos,mimika,taniec , to jedność , to magia, którą ten artysta roztaczał wokół siebie... to coś z czym człowiek się rodzi , co jest tylko i wyłącznie jego , to coś czego nie da się powtórzyć ..... czytając słowa autorki w myślach widziałam słowa Michaela z jego wierszy mówiące czym jest dla niego taniec........Dziękuję ...kato...za mozliwość zapoznania się z tak fantastyczną analizą tańca Michaela .