En Pl
Strona główna | Tablica | Hyde Park | O stronie

Michael Jackson, les dessous d'un mythe artistique Michael Jackson, geneza artystycznego mitu.
Author: Lauren Malka() Autor: Lauren Malka()
23.07.2018
La musicologue Isabelle Petitjean a rédigé une thèse sur la star, qui a su, selon elle, refuser tous les cloisonnements pour devenir un artiste total. Analyse.

Comment Michael Jackson a-t-il pu, en grandissant dans une maison trop petite pour contenir tous ses frères et sœurs dans un sinistre quartier d'Indiana, devenir une telle légende ? Comment en est-il arrivé à transcender les frontières, à fédérer les classes sociales, les genres, les générations et les races ? La question a beau paraître éculée, elle n'avait, jusqu'à très récemment, jamais été posée de façon sérieuse et approfondie. Presque dix ans après la mort du chanteur, alors qu'une exposition se prépare à son sujet au Grand Palais, la musicologue Isabelle Petitjean lui consacre une thèse de doctorat.

Michael Jackson est sûrement l'un des sujets les plus délicats pour un chercheur. Considéré comme vu et revu par certains, et comme farfelu par d'autres, il n'a jamais été étudié par aucun universitaire français ni aucun musicologue au monde. Trop récent, trop baroque, trop chargé de mythes, de légendes, de rêves, de méfiance, d'émotion... en un mot, pas assez académique pour les puristes de la recherche. C'est pourquoi, lorsqu'en 1995, Isabelle Petitjean, fille de musiciens, fascinée depuis l'enfance par Michael Jackson et étudiante en maîtrise de musicologie à la Sorbonne, a décidé de présenter ce thème, les directeurs de recherche lui ont ri au nez. « Cet artiste avait réussi à atteindre l'idéal musical accompli par le jazz ou le classique, mais dans la musique pop. C'était exceptionnel. En 1995, lorsque j'ai voulu traiter cette question dans une recherche universitaire, on m'a répondu que cela ne se faisait pas. Qu'il fallait être sérieux et qu'on ne pouvait se lancer dans une thèse à propos d'un musicien aussi récent. »

« Transversalité raciale »

Isabelle Petitjean a donc quitté l'université et laissé cette idée de côté pendant plus de dix ans. Ce n'est qu'en 2009 que la question s'est à nouveau posée. « À la mort de Michael Jackson, je ne comprenais pas que les médias et les livres que je lisais à son sujet traitent la question sous un angle aussi pauvre. Les articles sur les chiffres record de ventes d'albums s'enchaînaient, mais personne ne se demandait pourquoi ni comment, sur le plan musical, esthétique, social, humain et même commercial, Michael Jackson avait pu rassembler autant de fans dans le monde entier. Personne ne cherchait à comprendre les ressorts profonds d'un tel mythe. » Portée par cette urgence, Isabelle Petitjean a examiné en profondeur, d'abord dans un mémoire de master à Strasbourg, puis dans le cadre d'un doctorat à la Sorbonne, les racines de ces représentations médiatiques, à commencer par celle du « cross over ». Cette capacité du chanteur à « franchir toutes les frontières », à refuser les cloisonnements, à réunir tous les publics que la chercheuse a exploré à travers l'angle bien précis de la « transversalité raciale » qui « innervait, selon elle, l'ensemble de la production jacksonnienne ».

Intitulée « Les dynamiques raciales dans la production de Michael Jackson (1979-2001) », la thèse se concentre donc sur la façon dont le chanteur s'est construit comme un artiste « total ». Une analyse qui fait écho à celle de l'écrivain Michel Houellebecq dans Soumission et que la chercheuse cite dans son travail, lorsqu'il présente Michael Jackson comme le seul être à avoir poussé le métissage généralisé jusqu'à son terme : « Il n'était plus ni noir ni blanc, ni jeune ni vieux ; il n'était même plus, dans un sens ni homme ni femme. Personne ne pouvait véritablement imaginer sa vie intime ; ayant compris les catégories de l'humanité ordinaire, il s'était ingénié à les dépasser. Voici pourquoi il pouvait être tenu pour une star, et même pour la plus grande star – et en réalité, la première – de l'histoire du monde. »

Pour Isabelle Petitjean, cette transversalité s'exprime de trois façons. D'abord, sur le plan musical, puis dans son rapport à son image et enfin sur le plan politique. « D'un point de vue musical, explique-t-elle, Michael Jackson a été l'un des premiers à s'opposer de façon consciente aux carcans de l'industrie culturelle en refusant d'appartenir aux mouvements de musique dite noire ou blanche. En étudiant la musique américaine, le rock blanc, le RnB noir, pour ne citer que les mouvements les plus célèbres, on réalise qu'elle est un miroir de la ségrégation et des rivalités entre la communauté noire africaine et la communauté blanche. » Ensuite, il a dépassé les barrières à travers son image individuelle. « Avant même d'entrer dans les questions polémiques de chirurgie esthétique, explique Isabelle Petitjean, il est important de rappeler que l'art de Michael Jackson commence par sa propre individualité, son corps et son image. Il souhaitait en cela s'inscrire dans l'idée de Michel-Ange qui consistait à attacher son œuvre à son âme et à son corps. Le soin qu'il apportait à sa personne, à ses tenues extravagantes en référence à des personnages historiques de la monarchie française ou à des super-héros était déjà une façon de transgresser les genres, les âges et les frontières. »

« Traître » et « paria »

La question des traitements médicaux pratiqués sur la peau n'est pas anecdotique non plus. Elle permet au contraire d'étudier à la fois les choix de communication de Michael Jackson sur sa volonté d'offrir du rêve, mais aussi les récupérations politiques dont le chanteur a fait l'objet. « La communauté noire le traitait de traître et de paria en voyant sa peau blanchir. Or, la seule erreur du chanteur a été de communiquer trop tard sur sa maladie de peau qui l'obligeait à de tels traitements. Il était victime d'une double maladie, le vitiligo et le lupus, et souhaitait éviter toute communication au sujet de ces troubles pigmentaires de peur que cela vienne gâcher le rêve qu'il portait. Il a commencé par se foncer la peau avec du maquillage, mais cette technique n'était pas adaptée, car il transpirait trop sur scène et son maquillage coulait. Il a donc accepté d'éclaircir sa peau, une technique médicale qui impliquait de nombreux sacrifices physiques et des soupçons de la part de son public. »

C'est, entre autres, à travers cette question que la chercheuse en vient à développer le troisième pan de sa thèse concernant la récupération politique dont le chanteur a été, de façon involontaire, l'objet. « Il était idéaliste et tenait à rester totalement indépendant sur le plan politique, mais les chefs d'État du monde entier l'invitaient sans arrêt. Aux États-Unis, il était à la fois adulé et instrumentalisé autant par les nationalistes afro-américains que par les wasp. »

C'est un ovni. Il s'est produit en lui une conjonction miraculeuse.

Trois ans et 1 200 pages plus tard, Isabelle Petitjean a-t-elle répondu aux questions qu'elle se posait ? Assurément et bien plus encore. « On a tendance à associer Michael au moon walk, au clip vidéo, aux paillettes, à ne s'intéresser qu'à cette partie de son travail. Lorsque l'on évoque sa légende ou son apport politique, c'est pour le réduire à certains de ses aspects les plus extrêmes comme son côté féminin, transracial, enfantin. Or, ajoute-t-elle, j'ai souhaité montrer que Michael était porté par une volonté de dépassement, voire de surpassement de lui-même sur tous les plans. Aussi bien par son exigence artistique que par son idée de la culture, des races, des genres, du temps. » Des aspects sur lesquels Isabelle Petitjean a également enquêté en interrogeant les proches de l'artiste, bien consciente que ces témoignages ne pourraient pas être intégrés à son travail universitaire. « Son frère Jermaine, son ingénieur du son Bruce Swedien, son coach vocal Seth Riggs m'ont ouvert les portes, car ils ont été séduits par la dimension musicale et esthétique de mon étude. Ils m'ont expliqué la discipline de travail hors norme que Michael Jackson s'imposait chaque jour. Ils m'ont aussi parlé de sa personnalité magnétique, de sa grande ouverture, de la façon dont il détectait le talent de chacun de ses collaborateurs pour en tirer le meilleur. Eux qui ont travaillé avec les plus grandes stars de Hollywood n'avaient jamais vu cela. »

Le plus frustrant ? Isabelle Petitjean a dû taire l'admiration qu'elle lui portait, craignant un travail hagiographique qui aurait manqué de crédibilité dans le milieu universitaire. Pourtant, les aspects humainement extraordinaires de cet artiste font, selon elle, partie des éléments à prendre en compte pour comprendre la construction de sa légende : « C'est un ovni, affirme-t-elle. Il s'est produit en lui une conjonction miraculeuse liée à son talent, sa personnalité, sa curiosité sincère pour les autres, sa capacité de mémorisation incroyable pour la danse et le chant et à des éléments plus historiques liés à l'acquisition des droits civiques des Noirs américains, à la mort de Martin Luther King. C'est un grand homme. »
(źródło)
Muzykolog, Isabelle Petitjean, napisała pracę na temat gwiazdy, która, według niej, potrafiła odrzucić wszystkie podziały, żeby stać się artystą totalnym. Analiza.

Jak Michael Jackson, dorastający w domu zbyt małym, żeby pomieścić wszystkich jego braci i siostry, w niebezpiecznym okręgu stanu Indiana, stał się taką legendą? W jaki sposób udało mu się przekraczać granice, łączyć klasy społeczne, gatunki, pokolenia i rasy? Pytanie może wydawać się nadużywanym banałem, ale do niedawna nigdy nie zadano go tak poważnie i nie przeanalizowano tak dokładnie. Prawie dziesięć lat po śmierci piosenkarza, kiedy w Grand Palais przygotowywana jest wystawa z nim związana, muzykolog Isabelle Petitjean poświęca mu pracę doktorską.

Michael Jackson jest z pewnością jednym z najbardziej wrażliwych tematów dla naukowca. Oglądany wielokrotnie przez niektórych, przez innych uważany za dziwaka, nigdy nie był badany przez żadnego francuskiego uczonego lub muzykologa na świecie. Zbyt świeżej daty, zbyt barokowy, zbyt obciążony mitami, legendami, marzeniami, pełen nieufności, emocji ... jednym słowem, za mało akademicki dla badaczy purystów. To dlatego, gdy w 1995 roku Isabelle Petitjean, córka muzyków, zafascynowana od dzieciństwa Michaelem Jacksonem i studentka muzykologii na Sorbonie, postanowiła przedstawić ten temat, promotorzy badań śmiali się jej prosto w twarz. "Temu artyście udało się doścignąć muzyczny ideał w muzyce popowej, osiągalny jedynie w muzyce jazzowej lub klasycznej. To było wyjątkowe. W 1995 roku, kiedy chciałam zająć się badaniami naukowymi nad tym zagadnieniem, powiedziano mi, że tego się nie robiło. To musiało być poważne i nie można się wylansować na pracy doktorskiej o muzyku równie świeżej daty ".

"Transwersalność rasowa"

Isabelle Petitjean opuściła więc uniwersytet i porzuciła ten pomysł na ponad dziesięć lat. Dopiero w 2009 roku, pytanie pojawiło się ponownie. "Po śmierci Michaeal Jacksona, nie mogłam zrozumieć, jak media i książki, które o nim czytałam, przedstawiają tę kwestię w tak kiepskim świetle. Artykuły o rekordowych wynikach sprzedaży powstawały jeden po drugim, ale nikt nie zastanawiał się, dlaczego i jak, na poziomie muzycznym, estetycznym, społecznym, ludzkim, a nawet komercyjnym, Michael Jackson był w stanie zgromadzić tylu fanów na całym świecie. Nikt nie próbował zrozumieć głębokiego źródła takiego mitu". Powodowana tą nagłą koniecznością, Isabelle Petitjean dogłębnie zbadała, najpierw w pracy magisterskiej w Strasburgu, a następnie w kontekście doktoratu na Sorbonie, korzenie tych medialnych prezentacji, zaczynając od tego „przechodzenia ponad”. Tej zdolności piosenkarza do „przekraczania wszelkich granic” odrzucania podziałów, łączenia całej publiczności, którą uczona zbadała pod określonym, bardzo precyzyjnym kątem „transwersalności rasowej”, tego, co według niej, „unerwiało całokształt tworzenia jacksonizmu”.

Praca doktorska zatytułowana "Dynamika rasowa w tworzeniu Michaela Jacksona (1979-2001)” koncentruje się na tym, jak wokalista stworzył siebie jako "totalnego" artystę. Analiza, która jest odbiciem analizy pisarza, Michela Houellebecqa w „Soumission” i którą uczona cytuje w swojej pracy, kiedy przedstawia Michaela Jacksona jako jedyną osobę, która do samego końca nakłaniała do powszechnego łączenia się ras: "Nie był ani czarny, ani biały, ani młody, ani stary. Nie był już, w pewnym sensie, ani mężczyzną, ani kobietą. Nikt nie mógł naprawdę wyobrazić sobie jego życia intymnego. Rozumiejąc kategorie zwykłego człowieczeństwa, starał się poza nie wykraczać. Dlatego można go uważać za gwiazdę, a nawet za największą gwiazdę - a właściwie, za pierwszą - w historii świata".

Dla Isabelle Petitjean ta transwersalność wyraża się na trzy sposoby. Najpierw na poziomie muzycznym, potem w swojej relacji na temat własnego wizerunku, a na koniec na poziomie politycznym. „Z muzycznego punktu widzenia” – wyjaśnia – „Michael Jackson był jednym z pierwszych, którzy świadomie sprzeciwiali się sztywnym ramom przemysłu muzycznego, odmawiając przynależności do nurtów tzw. czarnej lub białej muzyki. Studiując amerykańską muzykę, biały rock, czarne RnB, by wymienić tylko najbardziej znane gatunki, zdawał sobie sprawę, że jest to zwierciadło segregacji i rywalizacji między czarną afrykańską społecznością i białą społecznością”. Potem przekroczył bariery dzięki swojemu indywidualnemu wizerunkowi. „Nawet przed wejściem w kontrowersyjne kwestie chirurgii kosmetycznej”, wyjaśnia Isabelle Petitjean, „ważne jest, żeby pamiętać, że sztuka Michaela Jacksona zaczyna się od jego własnej indywidualności, jego ciała i wizerunku. Pragnął w ten sposób wpisać się w ideę Michała Anioła - związania swojej pracy z duszą i ciałem. Starania, jakich dokładał w przypadku swojej osoby, jego ekstrawaganckie stroje nawiązujące do postaci historycznych francuskiej monarchii lub superbohaterów, były już sposobem na przekraczanie gatunków, wieku i granic".

"Zdrajca" i "parias"

Kwestia zabiegów medycznych wykonywanych na skórze, również nie jest anegdotą. Wręcz przeciwnie, pozwala badać obie opcje komunikacyjne Michaela Jacksona, zarówno w temacie jego pragnienia oferowania marzeń, jak i politycznych reperkusji, na jakie został narażony piosenkarz. "Czarna społeczność traktowała go jak zdrajcę i pariasa, widząc jego wybieloną skórę. Jednak jedynym błędem piosenkarza było zbyt późne poinformowanie o chorobie skóry, która zmusiła go do takich zabiegów. Cierpiał na dwie choroby, bielactwo i toczeń i chciał uniknąć informowania na temat tych zaburzeń pigmentu z obawy, że zepsułoby to marzenie, którego był ucieleśnieniem. Zaczął przyciemniać skórę za pomocą makijażu, ale ta technika nie zdawała egzaminu, ponieważ pocił się zbyt mocno na scenie i jego makijaż spływał. Dlatego zgodził się na rozjaśnienie skóry metodą medyczną, która wiązała się z wieloma fizycznymi wyrzeczeniami i podejrzeniami ze strony publiczności".

To, między innymi, poprzez to pytanie badaczka dochodzi do opracowania trzeciej części swojej pracy doktorskiej dotyczącej politycznych reperkusji, na które piosenkarz został mimowolnie narażony. "Był idealistą i chciał pozostać całkowicie niezależny politycznie, ale głowy państw na całym świecie bezustannie go zapraszały. W Stanach Zjednoczonych był zarówno uwielbiany, jak i wykorzystywany zarówno przez afroamerykańskich nacjonalistów, jak i białych Anglosasów".

To jest UFO. Powstało w nim cudowne połączenie.

Czy trzy lata i 1200 stron później Isabelle Petitjean odpowiedziała na pytania, które sama sobie zadała? Na pewno i na jeszcze więcej. "Mamy tendencję do kojarzenia Michaela z moonwalkiem, teledyskiem, blaskiem, interesowania się tylko tą częścią jego pracy. Omawiając jego legendę lub wkład w politykę, ograniczam się do niektórych, najbardziej ekstremalnych aspektów, takich, jak jego kobieca strona, transrasowość, dziecinność. Dodam jednak, że chciałam pokazać, iż Michael kierował się pragnieniem wyprzedzania, a nawet przewyższania samego siebie na wszystkich poziomach. Zarówno poprzez swoje wymagania artystyczne, jak i przez jego pojmowanie kultury, rasy, płci, czasu”. Isabelle Petitjean przeprowadziła również wywiady z bliskimi artysty, dobrze wiedząc, że te dowody nie mogą być włączone do jej pracy naukowej. „Jego brat Jermaine, jego inżynier dźwięku Bruce Swedien, jego trener wokalny Seth Riggs, otworzyli przede mną drzwi, ponieważ uwiódł ich wymiar muzyczny i estetyczny moich badań. Wyjaśnili mi niezwykłą dyscyplinę pracy, którą Michael Jackson narzucał każdego dnia. Opowiedzieli mi również o jego magnetycznej osobowości, jego wielkiej otwartości, sposobie, w jaki odkrywał talent każdego ze swoich współpracowników, żeby uzyskać od nich jak najwięcej. Ci, którzy pracowali z największymi gwiazdami Hollywood, nigdy tego nie widzieli".

Najbardziej frustrujące? Isabelle Petitjean musiała zataić podziw, jaki do niego odczuwała, obawiając się hagiograficznej pracy [bezkrytycznej, bardzo pochlebnej], której by brakowało wiarygodności w środowisku akademickim. Jednak według niej, niezwykłe aspekty ludzkie tego artysty, są częścią elementów, które należy wziąć pod uwagę, żeby zrozumieć powstanie jego legendy: "To jest UFO" - mówi. „Powstało w nim cudowne połączenie jego talentu, osobowości, szczerego zainteresowania innymi, niesamowitej zdolności do zapamiętywania tańca i śpiewu oraz bardziej historycznych pierwiastków, związanych z nabywaniem praw obywatelskich przez Afroamerykanów, po śmierci Martina Luthera Kinga. To wielki człowiek".

Autor tłumaczenia: kato


Masz uwagi do tekstu? Podoba Ci się tłumaczenie? A może zauważyłeś błąd? Napisz!


Please leave following field blank:

Komentarze

01/08/18 22:13 AmeliaAdamska14
Dzięki za wyjaśnienie

01/08/18 16:51 ♥ Jolanta ♥
Oczywiście miało być... tłumaczenie może dodać ....

01/08/18 16:27 ♥ Jolanta ♥
...dzisiaj 14:35 AmeliaAdamska14... tłumaczenie może dać tylko administrator... jeżeli posiadasz jakieś tłumaczenie,to proszę wklej go na tablicę podając także link do źródła...

01/08/18 14:35 AmeliaAdamska14
Mam małe pytanie. Czy mógłby mi ktoś powiedzieć jak można dodać tłumaczenie?

31/07/18 15:13 ♥ Jolanta ♥
...dzisiaj 14:15 kato... podziwiam i gratuluję... buziaki ...

31/07/18 14:15 kato
wczoraj 17:57 juka -> Tylko cztery, włączając w to ojczysty język polski :D Pozdrawiam:)

31/07/18 13:15 AmeliaAdamska14
Dziękuję za tłumaczenie

30/07/18 17:57 juka
kato!!!!! Ile Ty języków znasz?????? :o Dziękuję :)

26/07/18 22:49 AmeliaAdamska14
Dzięki za tłumaczenie

26/07/18 15:32 Gość 07
Niesamowity talent, zjednanie sobie ludzi z każdej rasy społecznej i inne wielkie rzeczy jakie uczynił Michael to właśnie "cudowne połączenie". Dziękuje za tłumaczenie :)

26/07/18 00:37 gośćFan J
Mam nadzieje,ze zgodzisz sie gosc 22:24 chodzi o wyglad,indywidualny wizerunek,makijaz...perfekcyjny wyglad..."wpisal sie w idee Michala Aniola-zwiazanie swojej pracy z dusza i cialem"...to z powyzszego tekstu...nadmierna dbalosc o urode,to najczesciej kobieca strona:)

25/07/18 22:24 gość
o jakiej "jego kobiecej stronie" ona pisze?

25/07/18 00:17 gośćFan J
"Powstalo w nim cudowne polaczenie..." i dodalabym jeszcze troche innych doswiadczen wynikajacych z zycia tu i teraz,co uczynilo Michaela niezrownanym,naturalnym talentem-Legenda...Dzieki za tlumaczenie!

24/07/18 23:55 ♥ Jolanta ♥
To budujące,gdy czyta się takie słowa i wie,ze został doceniony całokształt pracy Michaela...zjednać sobie ludzi na całym świecie , to była ciężka praca od najmłodszych lat i jeszcze jedno, by tak bylo,to trzeba kochać ludzi i to bezwarunkowo... kochać,pomagać,rozumieć mimo wszystko....kato... ...kato...masz rację,że to słowa godne uwagi , oby takich jak najwięcej. Dziękuję